Xuất khẩu lao động Việt Nam sang các nước và vùng lãnh thổ Đông Bắc Á: đặc điểm thị trường và thực trạng hoạt động (1992-2016)

Nguyễn Thùy Linh1

Tóm tắt: Sự phát triển kinh tế và tình trạng già hóa dân số tại các nước Đông Bắc Á dẫn tới nhu cầu lớn về nhập khẩu lao động nước ngoài để đảm bảo nhu cầu sản xuất. Cùng với sự hợp tác về chính trị, sự tương đồng về văn hóa và tiền công lao động cao, Đông Bắc Á đã trở thành thị trường hấp dẫn đối với lao động Việt Nam. Từ năm 1992 đến năm 2016, tuy là thị trường mới, nhưng Đông Bắc Á nhanh chóng trở thành thị trường lớn nhất của lao động Việt Nam với đa dạng ngành nghề. Bài viết tập trung phân tích những đặc điểm cơ bản của thị trường Đông Bắc Á, đồng thời phân tích hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam tại ba thị trường chính là Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Từ khóa: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, xuất khẩu lao động

Summary: The economic development and population aging in Northeast Asia has led to a large demand for foreign labor imports to ensure the production needs of countries and territories in the region. Along with political cooperation, cultural similarity and high income, Northeast Asia has become an attractive market for Vietnamese workers. From 1992 to 2016, starting from a new market, Northeast Asia became the largest market of Vietnamese labor with diversified career. This paper focuses on analyzing the basic characteristics of the Northeast Asian market, and Vietnam’s labor export activities in three main markets: Taiwan, Japan and South Korea.

Key words: Japan, South Korea, Taiwan, Labor export

1. Đặc điểm thị trường Đông Bắc Á[1]

Tính đến năm năm nay, có hơn 500 nghìn lao động Việt Nam thao tác tại hơn 40 vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ trên quốc tế, trong đó khu vực Đông Bắc Á lôi cuốn số lượng lớn lao động Việt Nam. Đây là thị trường có 1 số ít đặc thù tương thích và mê hoặc lao động Việt Nam .
Thứ nhất, hầu hết những nước Đông Bắc Á có nhu yếu nhập khẩu lao động trong nhiều nghành ngành nghề như : công nghiệp, nông nghiệp, kiến thiết xây dựng, dịch vụ, thuyền viên tàu cá, … do yên cầu của sự tăng trưởng kinh tế tài chính và thực trạng già hóa dân số ngày một trầm trọng dẫn tới thiếu vắng lao động .
Trong quá trình 1992 – năm nay, những nước khu vực Đông Bắc Á có GDP cao, vận tốc tăng trưởng kinh tế tài chính nhanh. Cụ thể, năm 1992, GDP của Trung Quốc là 426,9 triệu USD, đến năm 2000 là 1,2 nghìn tỉ USD, năm năm nay đạt mốc 11,233 nghìn tỉ USD [ 2 ]. Trung bình mỗi năm GDP Trung Quốc tăng từ 1 tới 1,5 nghìn tỉ USD, đạt vận tốc tăng từ 7 % – 10 % / năm .
Năm 1998, GDP của Nước Hàn chỉ là 0,383 nghìn tỉ USD, thấp hơn rất nhiều so với Trung Quốc và Nhật Bản, nhưng đến năm năm nay, GDP của Nước Hàn đã đạt mức 1,5 nghìn tỉ USD [ 3 ], tăng hơn 3,8 lần so với năm 1998, trung bình mỗi năm GDP của Nước Hàn tăng từ 200 tới 300 tỉ USD, duy nhất giảm 100 tỉ USD vào năm 2009 và liên tục tăng trở lại từ năm 2010. Tốc độ tăng trưởng GDP trung bình của Nước Hàn là 5,2 % / năm [ 4 ] .
Mặc dù vận tốc tăng trưởng GDP của Nhật Bản chậm, nhiều năm vận tốc tăng trưởng âm ( năm 1998 là – 1,1 %, năm 1999 là – 0,3 %, năm 2008 và 2009 cũng là – 1,1 và – 5,4 % ) [ 5 ], Nhật Bản vẫn là vương quốc có nền kinh tế tài chính lớn, GDP duy trì đều đặn từ hơn 4 nghìn tỉ USD đến hơn 6 nghìn tỉ USD / năm .
Bên cạnh sự tăng trưởng kinh tế tài chính, thu nhập trung bình đầu người ( GNI / người ) của những nước trong khu vực Đông Bắc Á không ngừng tăng. Tại Nước Hàn, GNI / người tăng từ 8.310 USD ( 1992 ) lên 29.330 USD ( năm nay ) ( tăng hơn 21.000 USD, gấp 3,5 lần ). Tại Nhật Bản thu nhập trung bình đầu người tăng từ 30.590 USD ( 1992 ) lên 37.860 USD ( năm nay ) ; tại Hồng Kông tăng từ 16.560 USD ( 1992 ) lên 42.970 USD [ 6 ] ( năm nay ) ( tăng hơn 26.000 USD, gấp 2,6 lần ) – đây là 1 trong 10 vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ có thu nhập trung bình cao nhất quốc tế .
Bên cạnh đó, việc nâng cao mặt phẳng giáo dục khiến người lao động ở Đông Bắc Á có xu thế tìm kiếm những việc làm có trình độ trình độ kĩ thuật cao. Vì vậy, lao động máy móc giản đơn trong những dây chuyền sản xuất sản xuất hoặc công việc làm vệ sinh văn phòng, trong những nghành nghề dịch vụ như may mặc, cơ khí, giúp việc mái ấm gia đình, điều dưỡng, chăm nom người già … thiếu vắng nghiêm trọng. Chính thế cho nên, nhu yếu đảm nhiệm lao động quốc tế của những nước Đông Bắc Á rất lớn .
Mặc dù nhu yếu lao động lớn nhưng dân số tại những nước Đông Bắc Á không đồng đều. Trung Quốc là vương quốc đông nhất với 1,44 tỉ dân ( 2020 ), Nhật Bản với dân số trên 100 triệu dân, còn lại những vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ khác chỉ xê dịch ở mức 10-40 triệu dân. Trong khi đó, vận tốc ngày càng tăng dân số của Nhật Bản năm 2010, năm nay lần lượt là – 0,2 % và – 0,1 % – đây là mức tăng dân số chậm nhất trong số những nước Đông Bắc Á. Đài Loan cũng là nơi có vận tốc tăng dân số theo khunh hướng giảm dần : 0,59 % ( 2000 ), 0,36 % ( 2010 ), 0,26 % / năm ( năm nay ). Trong khi vận tốc tăng dân số giảm thì tuổi thọ trung bình của những nước trong khu vực này lại không ngừng được cải tổ. Nếu tuổi thọ trung bình trên quốc tế là 72 ( năm nay ), thì cùng thời hạn đó ở Nhật Bản là 84, Nước Hàn 82,4, Đài Loan 80,2 và Hồng Kông là 84,2 [ 7 ]. Có thể thấy dân số những nước và vùng chủ quyền lãnh thổ Đông Bắc Á đang có xu thế ngày càng già hóa .
Dân số già hóa dẫn đến nhiều hệ lụy cho nền kinh tế tài chính khi một phần dân số không thao tác nữa ngày một đông, những người còn lại phải lao động nhiều hơn và thậm chí còn còn phải thao tác hiệu suất cao hơn để giữ không thay đổi và tăng trưởng nền kinh tế tài chính, nâng cao mức sống. Nhiều người già hơn cũng có nghĩa là có nhiều tiền tiết kiệm ngân sách và chi phí hơn so với những thời cơ góp vốn đầu tư, tạo áp lực đè nén làm lãi suất vay giảm đi. Dân số già ảnh hưởng tác động đến hiệu suất lao động, bởi người lao động lớn tuổi chậm thích nghi với sự biến hóa thực trạng, công nghệ tiên tiến và quy mô kinh doanh thương mại. Để xử lý những khó khăn vất vả đó, nhu yếu nhập khẩu lao động so với những nước Đông Bắc Á là thiết yếu .
Thứ hai, những vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ Đông Bắc Á có sự tương đương về văn hóa truyền thống với Việt Nam .
Các nước Đông Bắc Á đều chịu ảnh hưởng tác động của văn minh Nước Trung Hoa từ những thế kỉ trước nên có nhiều nét văn hóa truyền thống tương đương, phong tục tập quán thân mật với người Việt như : tín ngưỡng thờ cúng những sự vật, hiện tượng kỳ lạ vạn vật thiên nhiên như núi, sông, biển, mặt trời, mưa, bão …, đồng thời, thờ những anh hùng có công với quốc gia, thờ cúng tổ tiên để mong được phù hộ, được bảo vệ. Hàng năm, tại nhiều nước trong khu vực Đông Bắc Á có tập quán lễ tết giống nhau như tết Âm lịch, tết Trung thu, tết Thanh minh, tết Đoan ngọ, lễ Vu lan … Bên cạnh đó, sự gia nhập Phật giáo từ Trung Quốc đến Nước Hàn, Nhật Bản … với những chùa chiền, đồ thờ cúng và nghi lễ Phật giáo đã ảnh hưởng tác động lớn đến đời sống niềm tin của người dân khu vực này .
Tập tục hoạt động và sinh hoạt của dân cư mang tính hội đồng thâm thúy, đây là đặc trưng chung điển hình nổi bật của khu vực Đông Bắc Á, tương thích với văn hóa truyền thống Việt Nam .
Về điều kiện kèm theo tự nhiên, những nước Đông Bắc Á mặc dầu có thời tiết nghiêng về hàn đới, nhưng có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông rõ ràng : mùa hè mưa nhiều, nắng nóng và nhiều giông bão ; mùa đông lạnh và khô. Sự tương ứng về thời tiết là điều kiện kèm theo tương thích với thể trạng người lao động Việt Nam .
Có thể thấy so với những thị trường khác như Trung Đông ( dân cư phần đông theo đạo Hồi ), châu Âu ( theo Thiên chúa giáo ) thì sự tương đương về văn hóa truyền thống là một trong những tác nhân thuận tiện để thị trường Đông Bắc Á mê hoặc lao động Việt Nam .
Thứ ba, quan hệ ngoại giao giữa chính phủ nước nhà những nước với Việt Nam được cải tổ đáng kể là điều kiện kèm theo thuận tiện tăng trưởng quan hệ hợp tác lao động .
Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Nhật Bản ( 21/9/1973 ), Nước Hàn ( 22/12/1992 ), thông thường hóa quan hệ với Trung Quốc ( 1991 ). Từ đó, Việt Nam và những nước Đông Bắc Á đã kiến thiết xây dựng và không ngừng tăng trưởng mối quan hệ hữu nghị và hợp tác rất gắn bó và tổng lực .
Năm 2001, Việt Nam và Nước Hàn công bố thiết lập “ Quan hệ đối tác chiến lược tổng lực trong thế kỷ XXI ”. Tới tháng 10/2009, quan hệ hai nước được nâng lên thành “ Đối tác hợp tác chiến lược ” .
Quan hệ hai nước Việt Nam – Nhật Bản đã đạt đến một đỉnh điểm mới, trở thành “ đối tác chiến lược sâu rộng vì độc lập và thịnh vượng Châu Á Thái Bình Dương ” ( năm trước ) .
Thứ tư, những dự án Bất Động Sản góp vốn đầu tư vào Việt Nam của những vương quốc Đông Bắc Á chiếm tỷ trọng cao và có xu thế ngày càng tăng đã lôi cuốn một số lượng lao động lớn được sử dụng và giảng dạy cho những dự án Bất Động Sản này .
Nhật Bản, Nước Hàn và Đài Loan là những vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ đứng đầu trong góp vốn đầu tư FDI tại Việt Nam .
Từ năm 1987, Việt Nam phát hành Luật Đầu tư quốc tế và Đài Loan thực thi “ Chính sách hướng Nam ”, Đài Loan đã trở thành một trong những nhà đầu tư quốc tế tiên phong đến Việt Nam. Tính lũy kế đến 20/12/2015, Đài Loan có 2.478 dự án Bất Động Sản góp vốn đầu tư tại Việt Nam, tổng số vốn đăng kí đạt 30,997 tỷ USD [ 8 ], đứng thứ 4 trong tổng số hơn 110 vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ góp vốn đầu tư vào Việt Nam .
Cũng tính lũy kế đến giữa năm năm ngoái, những nhà đầu tư Nhật Bản có 2.638 dự án Bất Động Sản còn hiệu lực thực thi hiện hành với tổng vốn góp vốn đầu tư là 37,65 tỷ USD ( chiếm 14,3 % tổng số dự án Bất Động Sản và 14,6 % tổng vốn góp vốn đầu tư của Việt Nam ) [ 9 ]. Các dự án Bất Động Sản của Nhật Bản đa phần trong nghành công nghiệp chế biến chế tạo, kinh doanh thương mại bất động sản, …
Tính đến giữa năm năm nay, Nước Hàn đã có 5.273 dự án Bất Động Sản còn hiệu lực hiện hành với tổng vốn góp vốn đầu tư ĐK đạt 49 tỷ USD [ 10 ], đứng thứ nhất về tổng vốn ĐK góp vốn đầu tư và tổng số dự án Bất Động Sản góp vốn đầu tư trong tổng số 115 vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ góp vốn đầu tư vào Việt Nam. Quy mô trung bình mỗi dự án Bất Động Sản FDI của Nước Hàn đạt 9,3 triệu USD. Các tập đoàn lớn công nghiệp lớn của Nước Hàn như Samsung, LG, Doosan, Kumho, Posco, Lotte, GS, Hyosung và những công ty vệ tinh góp vốn đầu tư vào những nghành công nghiệp chế biến, sản xuất, thông tin truyền thông online, kinh doanh thương mại bất động sản .
Thực tế có nhiều người lao động trong những công ty có vốn góp vốn đầu tư quốc tế của Nhật Bản, Nước Hàn đã đi xuất khẩu lao động theo hình thức thực tập nâng cao kinh nghiệm tay nghề, sau đó quay lại thao tác tại những xí nghiệp sản xuất ở Việt Nam sau khi kết thúc hợp đồng .
Thứ năm, mức thu nhập tại thị trường Đông Bắc Á tương đối cao hơn những thị trường khác .
Theo thống kê của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, tiền lương trung bình tháng của lao động xuất khẩu năm năm ngoái tại khu vực Đông Bắc Á là 18 triệu / tháng ( Nước Hàn : 20 triệu / tháng, Đài Loan : 13 triệu / tháng và Nhật Bản : 28 triệu / tháng ) [ 11 ], đây là mức thu nhập cao so với những thị trường khác. Trung bình lao động thao tác ở Đông Bắc Á có thu nhập cao hơn thị trường châu Âu 4 triệu / tháng, hơn thị trường Khu vực Đông Nam Á 10 triệu / tháng ( gấp hơn 2 lần ), hơn thị trường Trung Đông – châu Phi 11 triệu đồng / tháng ( gấp 2,5 lần ). Mức thu nhập cao là động lực thôi thúc người lao động Việt Nam, khi mà tiềm năng chính của xuất khẩu lao động là tạo việc làm, tăng thu nhập, góp thêm phần xóa đói giảm nghèo .
Như vậy, do sự tăng trưởng kinh tế tài chính và thực trạng già hóa dân số dẫn tới việc thiếu vắng nguồn lao động, khu vực Đông Bắc Á luôn có nhu yếu lớn về nhập khẩu lao động quốc tế. Cùng với sự tăng cường hợp tác về chính trị, sự tương đương về văn hóa truyền thống và mức thu nhập cao, Đông Bắc Á đã trở thành thị trường lớn nhất của lao động Việt Nam .

2. Thực trạng hoạt động xuất khẩu lao động Việt Nam sang Đông Bắc Á

Từ thập niên 90 của thế kỉ XX, Đông Bắc Á trở thành thị trường nhập khẩu lao động lớn so với những vương quốc châu Á và trên quốc tế, trong đó có Việt Nam. Số lượng người Việt thao tác tại thị trường Đông Bắc Á tương đối nhiều, trong đó lớn nhất là Đài Loan, Nhật Bản, Nước Hàn .

Bảng thống kê lao động Việt Nam tại Đông Bắc Á (1992-2016)

Năm
Tổng số lao động xuất khẩu cả nước
Đài Loan
Nhật Bản
Nước Hàn
Tổng Đài Loan + Nước Hàn + Nhật Bản
Số lao động
Tỉ lệ %
Số lao động
Tỉ lệ %
Số lao động
Tỉ lệ %
Số lượng
Tỉ lệ % / Tổng

1992

1.031
0
0
0
0
216
20,9
216
20,9

1993

6.657
0
0
122
1,8
3.309
49,7
3.431
51,5

1995

12.849
52
0,4
433
3,4
9.561
74,4
10.046
78,2

1996

12.959
70
0,5
1.530
11,8
4.699
36,3
6.299
48,6

1997

18.470
191
1,0
2.227
12,1
4.880
26,4
7.298
39,5

1998

12.240
1.697
13,9
1.896
15,5
1.500
12,3
5.093
41,7

1999

21.810
558
2,6
1.856
8,5
4.518
21
6.932
32,1
Trung bình 1992 – 1999
12.140
367
2,6
1.580
7,6
4.097
34,5
5.616
44,6

2000

31.500
8.099
25,7
1.497
4,8
7.316
23,3
16.912
53,8

2001

36.168
7.782
21,5
3.249
9,0
3.910
10,8
14.941
41,3

2002

46.122
13.191
28,6
2.202
4,8
1.190
2,6
16.583
36

2003

75.000
29.069
38,8
2.256
3,0
4.336
5,8
35.661
47,6

2004

67.447
37.144
55,1
2.752
4,1
4.779
7,1
44.675
66,3

2005

70.594
22.784

22,3

2.955
4,2
12.102
17,1
37.841
43,6

2006

78.855
14.127
17,9
5.360
7,0
10.577
13,4
30.064
38,3

2007

85.020
23.640
27,8
5.517
6,5
12.187
14,3
41.344
48,6

2008

86.990
31.631
36,4
6.142
7,1
18.141
20,9
55.914
64,4

2009

73.028
21.677
29,7
5.456
7,5
7.578
10,4
34.711
47,6
Trung bình 2000 – 2009
58.322
20.914
35,6
3.738
6,4
8.211
14,1
32.863
56,2

2010

85.546
28.499
33,3
4.913
5,7
8.628
10,1
42.040
49,1

2011

88.298
38.796
43,9
6.985
7,9
15.214
17,2
60.995
69

2012

80.320
30.500
38,0
8.800
11,0
9.200
11,5
48.500
60,5

2013

88.155
46.368
52,6
9.688
11,0
5.446
6,2
61.502
69,8

2014

106.840
62.124
58,1
19.766
18,5
5.500
5,1
87.390
81,7

2015

115.980
67.121
57,9
27.010
23,3
6.019
5,2
100.150
86,4

2016

126.296
68.244
54,0
39.938
31,6
8.482
6,7
116.664
92,3
Trung bình 2010 – năm nay
98.776
48.807
49,4
16.729
16,9
8.355
8,4
73.891
74,8

Nguồn: Tác giả thống kê số lượng lao động xuất khẩu và tính toán tỉ lệ % theo số liệu của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Niên giám thống kê lao động, người có công và xã hội các năm 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 5 năm 2006-2010, 2013, 2014, 2015, 2016Tác giả thống kê số lượng lao động xuất khẩu và đo lường và thống kê tỉ lệ % theo số liệu của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Niên giám thống kê lao động, người có công và xã hội những năm 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 5 năm 2006 – 2010, 2013, năm trước, năm ngoái, năm nay .
Bảng số liệu trên cho thấy, số lao động Việt Nam xuất khẩu tại thị trường Đông Bắc Á tăng nhanh, từ 216 lao động ( 1992 ) lên 116.664 lao động ( năm nay ), tăng hơn 116 nghìn người, gấp 540 lần. Số lao động Việt Nam đến thao tác tại thị trường Đông Bắc Á trung bình mỗi năm trong quy trình tiến độ 1992 – 1999 là 5.616 người, tiến trình 2000 – 2009 là 32.863 người ( tăng 27 nghìn người, gấp 6 lần quy trình tiến độ 1992 – 1999 ), quy trình tiến độ 2010 – năm nay là 73.819 người ( tăng gần 41 nghìn người, gấp 2,2 lần quá trình 2000 – 2009 ; tăng hơn 68 nghìn người, gấp 13 lần tiến trình 1992 – 1999 ). Tỉ lệ số lượng lao động Việt Nam được xuất khẩu sang thị trường Đài Loan, Nhật Bản, Nước Hàn trong tổng số lao động xuất khẩu cả nước từ năm 1992 đến năm năm nay cũng tăng nhanh, từ mức 44,6 % trong quy trình tiến độ 1992 – 1999 lên mức 56,2 % trong quy trình tiến độ 2000 – 2009 và 74,8 % trong tiến trình 2010 – năm nay .
Tại khu vực Đông Bắc Á quá trình 1992 – 1999, Nước Hàn là thị trường lớn nhất lôi cuốn lao động Việt Nam với trung bình gần 4,1 nghìn lao động Việt Nam mỗi năm ( chiếm 34,5 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ), hơn thị trường Nhật Bản khoảng chừng 2,5 nghìn người ( gấp 2,6 lần ), hơn thị trường Đài Loan 3,7 nghìn người ( gấp 11,1 lần ). Từ năm 2000 đến năm năm nay, Đài Loan lôi cuốn can đảm và mạnh mẽ lao động Việt Nam, trở thành thị trường lớn nhất của xuất khẩu lao động Việt Nam. Giai đoạn 2000 – 2009, trung bình mỗi năm có hơn 20,9 nghìn lao động Việt Nam sang thao tác tại Đài Loan ( chiếm 35,6 % tổng số lao động xuất khẩu ), nhiều hơn 12,7 nghìn lao động ( gấp 2,5 lần ) so với thị trường Nước Hàn và hơn 17,2 nghìn lao động ( gấp 5,6 lần ) so với thị trường Nhật Bản. Giai đoạn 2010 – năm nay, trung bình mỗi năm có gần 49 nghìn lao động Việt Nam sang Đài Loan thao tác ( chiếm 49,4 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ), hơn 32,1 nghìn lao động ( gấp hơn 2,7 lần ) thị trường Nhật Bản và hơn 40,5 nghìn lao động ( gấp 5,8 lần ) thị trường Nước Hàn .

2.1. Thị trường Đài Loan

Việt Nam là một nước có lập trường đồng nhất kiên trì “ chủ trương một Trung Quốc ”, do vậy, Việt Nam và Đài Loan không có quan hệ ngoại giao chính thức, chỉ hạn chế trong giao lưu, hợp tác kinh tế tài chính, thương mại, góp vốn đầu tư và văn hóa truyền thống .
Ngày 30/6/1992, Việt Nam và Đài Loan kí thỏa thuận hợp tác thiết lập Văn phòng Kinh tế Văn hóa Đài Bắc, từ đó tạo điều kiện kèm theo thuận tiện cho việc hợp tác kinh tế tài chính, giáo dục, y tế, nông nghiệp và xuất khẩu lao động. Bên cạnh đó, Đài Loan là thị trường có mạng lưới hệ thống pháp luật tương đối khá đầy đủ và thống nhất kiểm soát và điều chỉnh yếu tố việc làm cho người lao động quốc tế, trong đó có pháp luật được cho phép chủ sử dụng lao động Đài Loan hoàn toàn có thể trực tiếp nhận lao động quốc tế vào thao tác tại nước mình .
Từ năm 1995, Việt Nam mở màn đưa lao động sang thao tác tại Đài Loan. Tuy nhiên trong hai năm 1995 và 1996, số lao động Việt Nam sang Đài Loan còn ít với số lượng năm 1995 là 52 người, năm 1996 là 70 người. Từ năm 1997, lao động Việt Nam sang thao tác tại Đài Loan tăng nhanh ( xem bảng 1 ) : từ 191 người ( 1997 ) lên 68.244 người ( năm nay ) ( tăng hơn 68 nghìn người, gấp 357 lần ). Trung bình trong quy trình tiến độ 1992 – 1999, mỗi năm có 367 lao động Việt Nam sang Đài Loan ( chiếm 2,6 % số lượng xuất khẩu lao động cả nước ). Từ năm 2000, số lao động Việt Nam sang Đài Loan tăng vọt, từ 558 người ( 1999 ) lên 8.099 người ( 2000 ), tăng 7.541 người, gấp 14,5 lần, chiếm tới 25,7 % tổng số lao động xuất khẩu của cả nước. Trong quá trình 2000 – 2009, trung bình mỗi năm có khoảng chừng 20,9 nghìn lao động sang Đài Loan ( chiếm 35,6 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ), trong đó năm 2004 là 37,1 nghìn người ( chiếm 55,1 % số lượng xuất khẩu lao động cả nước ). Giai đoạn 2010 – năm nay, trung bình mỗi năm có 48,8 nghìn lao động đi Đài Loan ( chiếm 49,4 % tổng lao động xuất khẩu cả nước ), tăng hơn 27,8 nghìn người, gấp 2,3 lần tiến trình 2000 – 2009 và tăng hơn 48,4 nghìn, gấp 132 lần quy trình tiến độ 1992 – 1999. Đặc biệt, những năm năm trước, năm ngoái và năm nay, số lượng người Việt Nam thao tác tại Đài Loan luôn trên 60 nghìn người ( chiếm khoảng chừng 50 % tổng số lao động xuất khẩu của cả nước ). Mặc dù năm 2005, 2006 số lượng lao động giảm, do lao động Việt Nam bỏ trốn nhiều, từ năm 2005 Đài Loan không nhận lao động giúp việc mái ấm gia đình và thuyền viên tàu cá. Năm 2009, số lao động giảm 10.000 người so với năm 2008, nguyên do do cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 dẫn tới Đài Loan giảm số lượng lao động nhập khẩu, nhưng nhìn chung số lượng lao động xuất khẩu sang Đài Loan tăng tương đối không thay đổi. Từ những năm 2010 đến năm năm nay, Đài Loan là thị trường lớn nhất của lao động Việt Nam .
Số lượng lao động Việt Nam sang Đài Loan tăng nhanh xuất phát từ nguyên do lao động Việt Nam thao tác tại Đài Loan được phía chủ sử dụng nhìn nhận cao về sự mưu trí, cần mẫn, dễ thích nghi. Chính sách khuyễn mãi thêm về tiền lương cho người lao động của Đài Loan tăng với mức thu nhập trung bình từ 13 triệu đồng / tháng ( chưa tính làm thêm giờ ). Chi tiêu đi xuất khẩu lao động Đài Loan thấp ( khoảng chừng 4.000 USD đến 6.000 USD ) đã mê hoặc người lao động Việt Nam. Bên cạnh đó, nhu yếu ngày càng lớn của những dịch vụ chăm nom người già, trẻ nhỏ, người bệnh và những mái ấm gia đình Đài Loan cũng là một nguyên do khiến số người lao động Việt Nam sang thị trường này ngày càng nhiều .

2.2. Thị trường Nhật Bản

Việt Nam chính thức đưa thực tập sinh sang tu nghiệp tại Nhật Bản từ sau năm 1992 trong khuôn khổ bản ghi nhớ về “ Chương trình phái cử và đảm nhiệm thực tập sinh quốc tế vào tu nghiệp tại Nhật Bản ” đã được Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội ký với Tổ chức Hợp tác tu nghiệp quốc tế Nhật Bản ( JITCO ). Thông qua chương trình này, Nhật Bản tương hỗ huấn luyện và đào tạo nghề nhằm mục đích giúp người trẻ tuổi Việt Nam nâng cao kinh nghiệm tay nghề, tiếp cận với những kỹ thuật tiên tiến và phát triển và công nghệ tiên tiến hiện đại để khi trở về nước góp thêm phần tích cực vào công cuộc tăng trưởng quốc gia. Từ sau năm 1992, Nhật Bản là thị trường lớn đảm nhiệm lao động Việt Nam .
Giai đoạn 1993 – 1999, trung bình mỗi năm có khoảng chừng 1,58 nghìn lao động Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản ( chiếm 7,6 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ). Giai đoạn từ năm 2000 đến 2009, mỗi năm có khoảng chừng hơn 3,7 nghìn lao động được cấp phép thao tác tại Nhật Bản, tăng 2,1 nghìn lao động / năm, gấp 2,3 lần so với quá trình 1993 – 1999. Tới tiến trình 2010 – năm nay, trung bình mỗi năm có 16,7 nghìn lao động ( chiếm 16,9 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ), tăng hơn 13 nghìn người, gấp 4,5 lần quá trình 2000 – 2009 và tăng hơn 15,12 nghìn lao động, gấp 10,5 lần so với tiến trình 1993 – 1999. Riêng những năm năm trước, năm ngoái, năm nay, số lao động Việt Nam tại Nhật Bản là 19,7 nghìn người ( chiếm 18,5 % ), 27 nghìn người ( chiếm 23,3 % ) và 39,9 nghìn người ( chiếm 31,6 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ) – đây là những năm có số lao động đông nhất kể từ khi Việt Nam mở màn đưa lao động sang thao tác tại Nhật Bản .
Thực tập sinh Việt Nam đang tu nghiệp tại Nhật Bản trong những nghành nghề dịch vụ như điện tử, gia công cơ khí, may công nghiệp, chế biến thủy hải sản, kiến thiết xây dựng, nông nghiệp, đóng tàu biển … tại hầu khắp những tỉnh của Nhật Bản nhưng tập trung chuyên sâu hầu hết ở những vùng Gifu, Konto, Kansai, Aichi, Hiroshima …
Từ cuối năm 2005, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đã ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan tăng trưởng nguồn nhân lực quốc tế Nhật Bản ( IM JAPAN ), theo đó thực tập sinh đi tu nghiệp tại Nhật Bản theo chương trình này không phải đóng những ngân sách trước khi xuất cảnh, ngoại trừ những khoản ngân sách khám sức khoẻ, lệ phí làm hộ chiếu và visa, ngân sách ăn, ở trong thời hạn giảng dạy trước phái cử. Sau khi triển khai xong thời hạn tu nghiệp và thực tập kỹ thuật về nước, tổ chức triển khai IM JAPAN sẽ tương hỗ mỗi thực tập sinh khoản tiền 600.000 yên ( khoảng chừng trên 7.500 USD ) để tương hỗ việc hoà nhập, tìm việc làm mới hoặc tự tạo việc làm cho bản thân .
Bên cạnh việc hợp tác đưa thực tập sinh và thực tập kỹ năng và kiến thức sang tu nghiệp và thực tập kỹ thuật tại Nhật Bản, Việt Nam cũng đã cung ứng lao động kỹ thuật có kinh nghiệm tay nghề cao, kỹ sư công nghệ thông tin, những người có trình độ ĐH và trên ĐH trong những nghành cho Nhật Bản. Thời gian thao tác của kỹ sư, chuyên viên Việt Nam tại Nhật Bản là ba năm và hoàn toàn có thể gia hạn thêm hai năm, mức lương trung bình khoảng chừng 250.000 yên / tháng ( khoảng chừng 3.000 USD ), được cung ứng nhà tại, điện nước và những tiện lợi hoạt động và sinh hoạt như nhà bếp gas, tủ lạnh, lò sưởi …
Có thể thấy, tại Nhật Bản, hình thức tu nghiệp sinh là nhiều hơn cả so với những thị trường khác. Sau nhiều năm triển khai chương trình, tu nghiệp sinh của Việt Nam được nhìn nhận cao về sự cần mẫn, mưu trí, thích ứng nhanh. Tuy nhiên cũng còn nhiều hạn chế như trình độ sử dụng ngoại ngữ còn hạn chế, tính tổ chức triển khai kỷ luật kém, chưa có tác phong công nghiệp, thực trạng lao động bỏ trốn khỏi những doanh nghiệp và công ty đã kí hợp đồng lao động để lao động tự do còn nhiều. Điều này đã làm giảm uy tín của lao động Việt Nam, cũng như gây rủi ro đáng tiếc cho người lao động vì không được bảo vệ trước pháp lý .

2.3. Thị trường Hàn Quốc

Hợp tác đáp ứng và sử dụng lao động giữa Việt Nam và Nước Hàn được mở màn từ năm 1993 là chương trình hợp tác lớn nhất trong nghành nghề dịch vụ lao động – xã hội giữa hai nước được tiến hành triển khai dưới 3 hình thức :
Thứ nhất, lao động đi theo Chương trình Cấp phép việc làm cho lao động quốc tế ( gọi tắt là EPS ) do Trung tâm Lao động ngoài nước thường trực Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội tiến hành thực thi ( trước kia là chương trình đưa tu nghiệp sinh Việt Nam sang thao tác tại Nước Hàn do Thương Hội những doanh nghiệp vừa và nhỏ Nước Hàn và 1 số ít doanh nghiệp Việt Nam triển khai ) .
Thứ hai, lao động đi thao tác trên những tàu đánh cá của Nước Hàn ( gồm có cả tàu đánh cá gần bờ và tàu đánh cá xa bờ ) do những doanh nghiệp hoạt động giải trí dịch vụ đưa người lao động đi thao tác ở quốc tế tiến hành đưa đi .
Thứ ba, lao động có trình độ kinh nghiệm tay nghề kỹ thuật cao. Việt Nam khởi đầu đưa lao động đến Nước Hàn từ năm 1992. Cho đến năm nay đã có 154 nghìn lao động đến thao tác tại Nước Hàn. Giai đoạn 1992 – 1999, trung bình mỗi năm có khoảng chừng hơn 4 nghìn lao động Việt Nam sang Nước Hàn ( chiếm khoảng chừng 34,5 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ), trong đó năm 1995 là nhiều nhất với gần 10 nghìn người. Giai đoạn 2000 – 2009, trung bình mỗi năm có khoảng chừng 8,2 nghìn người sang thao tác ( chiếm 14,1 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước ). Đặc biệt quy trình tiến độ 2005 – 2008 số lao động đi Nước Hàn thao tác tăng lên rõ ràng, khoảng chừng hơn 10 nghìn đến gần 20 nghìn người ( nghĩa là gấp hơn 2 lần so với mức trung bình hàng năm ). Nguyên nhân là do kể từ thời gian này Nước Hàn được cho phép đảm nhiệm lao động Việt Nam theo chương trình cấp phép mới, với những chủ trương Open của cả hai nước nên thị trường lao động được lan rộng ra. Sau năm 2008, số lượng lao động có giảm đi, tuy nhiên đây vẫn là thị trường lớn của lao động Việt Nam với khoảng chừng hơn 8,3 nghìn lao động sang thao tác mỗi năm trong quá trình 2010 – năm nay, chiếm 8,4 % tổng số lao động xuất khẩu cả nước .
Lao động Việt Nam thao tác tại Nước Hàn với số lượng nhiều do Nước Hàn có nhiều chủ trương lôi cuốn, đãi ngộ tốt so với lao động nhập cư : được tôn trọng, được đối xử theo tư cách của người lao động hợp pháp, đơn cử là : được gia hạn khi hết hợp đồng, tương hỗ tiền hồi hương và trợ cấp nghỉ việc, tương hỗ huấn luyện và đào tạo nghề không tính tiền trước hoặc sau khi về nước, được tư vấn việc làm và ra mắt việc làm tại những công ty Nước Hàn đang góp vốn đầu tư tại Việt Nam, …

3. Kết luận

Việt Nam khởi đầu đưa lao động sang thao tác tại những nước và vùng chủ quyền lãnh thổ Đông Bắc Á từ đầu những năm 90 của thế kỉ XX. Từ đó cho tới năm năm nay, số lượng lao động Việt Nam tăng nhanh không ngừng. Giai đoạn từ đầu đến năm 2000, Đông Bắc Á là thị trường mới, tiềm năng. Từ năm 2000, Đông Bắc Á trở thành khu vực chính và hầu hết tiếp đón lao động Việt Nam trên nhiều nghành nghề dịch vụ ngành nghề. Có những hiệu quả trên là do sự tương thích về cung – cầu lao động sang những nước trên quốc tế giữa Việt Nam với những nước và vùng chủ quyền lãnh thổ Đông Bắc Á. Xuất khẩu lao động sang những nước trên quốc tế nói chung và xuất khẩu lao động sang khu vực Đông Bắc Á nói riêng đã góp thêm phần xử lý việc làm trong nước, tăng thêm thu nhập và nâng cao đời sống cho người lao động .

___________________________________
[ 1 ] ThS., Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm TP. Hà Nội 2
[ 2 ] Ngân hàng Thế giới, https://data.worldbank.org/ indicator / NY.GDP.MKTP.CD ? locations = CN .
[ 3 ] Ngân hàng Thế giới, https://data.worldbank.org/ indicator / NY.GDP.MKTP.CD ? locations = KR .
[ 4 ] Tác giả thống kê giám sát dựa trên số liệu về vận tốc tăng trưởng GDP theo thống kê của Ngân hang Thế giới, https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=KR .
[ 5 ] Ngân hàng quốc tế, https://data.worldbank.org/ indicator / NY.GDP.MKTP.KD.ZG ? locations = JP .
[ 6 ] Số liệu GNI / người tác giả thống kê theo Website Ngân hàng Thế giới, https://data.worldbank.org/ .
[ 7 ] Số liệu trên https://danso.org/ .
[ 8 ] Ban Quan hệ Quốc tế – VCCI ( năm nay ), Hồ sơ thị trường Đài Loan, tr. 7 .
[ 9 ] Đại sứ quán nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Nhật Bản, http://www.vnembassy-jp.org/vi/%C4% 91 % E1 % BA % A7u-t % C6 % B0 .
[ 10 ] Cục góp vốn đầu tư quốc tế, Tình hình hợp tác Việt Nam – Nước Hàn, http://fia.mpi.gov.vn/tinbai/4830/Tinh-hinh-hop-tac-dau-tu-Viet-Nam-Han-Quoc .
[ 11 ] Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ( năm nay ), Niên giám thống kê lao động, người có công và xã hội năm năm ngoái, Nxb Lao động – xã hội, tr. 53 .

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đỗ Ánh ( 2007 ), “ Vài nét đặc trưng của thị trường lao động Đài Loan ”, Tạp chí Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, số 41 ( 184 ) .
2. Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Niên giám thống kê Lao động, người có công và xã hội những năm 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 5 năm 2006 – 2010, 2013, năm trước, năm ngoái, năm nay, Nxb Lao động – Xã hội, TP. Hà Nội .
3. Đoàn Minh Duệ ( 2011 ), Lao động Việt Nam ở quốc tế tình hình và giải pháp đến năm 2020, Nxb Từ điển Bách khoa, TP. Hà Nội .
4. Nguyễn Thị Hường ( năm trước ), “ Giải pháp hạn chế thực trạng lao động Việt Nam bỏ trốn tại Nước Hàn ”, Tạp chí Quản lí kinh tế tài chính, số 60 .
5. Lưu Văn Hưng ( 2011 ), Xuất khẩu lao động Việt Nam thời thay đổi và hội nhập, Nxb Từ điển Bách khoa, TP.HN .

 

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á số 12 (238) 12-2020

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *