Quá trình đàm phán và chuẩn bị gia nhập WTO của nước ta

Quá trình đàm phán của nước ta để gia nhập WTO lê dài tới nay đã là năm thứ 12, dài hơn hầu hết những nước đang tăng trưởng khác, trừ Trung Quốc với 15 năm và vài nước đã nộp đơn trước ta nhưng chưa kết thúc đàm phán .Năm 1994, nước ta nộp đơn xin làm quan sát viên của GATT, và tháng 6 năm đó được GATT công nhận là quan sát viên. Tháng 12/1994, nước ta nộp đơn xin gia nhập WTO. Tháng 1/1995, ngay trong những ngày đầu hoạt động giải trí, WTO tiếp đón đơn của Việt Nam và cuối tháng đó, Ban Công tác về việc gia nhập WTO của việt nam được xây dựng, gồm có những nước thành viên WTO chăm sóc đến thị trường việt nam và một số ít quan chức trong Nhóm công tác làm việc về gia nhập và Ban Thư ký của WTO .
Theo thủ tục của WTO, quy trình đàm phán để gia nhập WTO của mỗi nước được thực thi theo 2 tiến trình : quy trình tiến độ đầu nhằm mục đích minh bạch hóa chủ trương thương mại và quá trình 2 là đàm phán về Open thị trường. Đàm phán gia nhập WTO được triển khai theo 2 phương pháp song song và bổ trợ cho nhau : đàm phán đa phương và đàm phán song phương. Đàm phán đa phương tập trung chuyên sâu vào yếu tố thể chế, chủ trương thương mại của nước xin gia nhập, được tiến hành tại những phiên họp của Ban Công tác về việc gia nhập WTO. Đàm phán song phương tập trung chuyên sâu vào yếu tố Open thị trường của nước xin gia nhập, được thực thi giữa nước xin gia nhập với từng nước trong số những nước ĐK đàm phán với nước đó .

Đàm phán gia nhập WTO là đàm phán “một chiều”, theo ý nghĩa để được hưởng sự mở cửa thị trường áp dụng giữa các nước thành viên WTO, nước xin gia nhập chỉ có thể đàm phán về những cam kết, những ưu đãi thương mại nước mình sẽ dành cho các đối tác, chứ không thể đòi hỏi sự ưu đãi gì từ các bên đối tác dành riêng cho mình. Chỉ sau khi gia nhập, với tư cách thành viên WTO, các nước mới có thể đàm phán trên cơ sở “có đi có lại” về các vấn đề được đưa ra tổ chức này.

Cũng cần hiểu rằng đàm phán WTO thực ra là cuộc đấu tranh giữa những đối tác chiến lược vì quyền lợi kinh tế tài chính của mỗi bên, trong đó có nhiều nước tham gia đàm phán với những quyền lợi rất khác nhau, nên đặc thù phức tạp càng nhiều. Mặt khác, do khoanh vùng phạm vi kiểm soát và điều chỉnh của WTO rất rộng, nên khái niệm “ thương mại ” ở WTO phải được hiểu theo nghĩa rộng, gồm có cả thương mại sản phẩm & hàng hóa, thương mại dịch vụ, những giải pháp góp vốn đầu tư tương quan đến thương mại, quyền sở hữu trí tuệ … và những nội dung khác trong những hiệp định của WTO .
Trong những năm đầu đàm phán kể từ phiên đàm phán đa phương tiên phong vào cuối tháng 7/1998, việc làm đa phần của tất cả chúng ta là trình diễn về thể chế, chủ trương thương mại và phương hướng tăng trưởng những chủ trương đó của việt nam, đảm nhiệm và giải đáp hàng ngàn câu hỏi của những nước thành viên WTO về những yếu tố tương quan .
Giai đoạn 2 của đàm phán thực ra khởi đầu từ tháng 4/2002, với những cuộc đàm phán song phương trên cơ sở “ bản chào ” tiên phong được tất cả chúng ta đưa ra cuối năm 2001, gồm có những cam kết của việt nam về Open thị trường sản phẩm & hàng hóa và dịch vụ. Trong suốt 5 năm, những vòng đàm phán đa phương với Ban Công tác của WTO và nhất là song phương với 28 nước và nhóm nước thành viên WTO ĐK đàm phán với việt nam, đã diễn ra stress, nguy hiểm, mà theo những nhà đàm phán, không có cuộc đàm phán với nước nào là thuận tiện cả, chỉ có với nước này thì khó, với nước kia còn khó hơn thôi .
Năm 2004, tất cả chúng ta đạt được thỏa thuận hợp tác tiên phong với Cuba, và tháng 5/2006, tất cả chúng ta đạt được thỏa thuận hợp tác với Mỹ, kết thúc những cuộc đàm phán song phương với toàn bộ 28 nước và nhóm nước ĐK đàm phán với VN. Tháng 7/2006, tất cả chúng ta cùng Ban Công tác của WTO thực thi vòng đàm phán đa phương thứ 12, cũng là bước vào những vòng đàm phán ở đầu cuối về việc việt nam gia nhập WTO. Công việc còn lại là tổng hợp những tác dụng đã đạt được, đàm phán tiếp về một vài yếu tố còn chưa thống nhất quan điểm, lập báo cáo giải trình để Ban Công tác đệ trình lên cơ quan cao nhất của WTO xem xét. Các bên tương quan đều đang kỳ vọng những việc làm này hoàn toàn có thể hoàn tất trong tháng 9, để hoàn toàn có thể trình cho WTO phê chuẩn vào ngày 10/10 năm nay. Sau đó còn cần sự phê chuẩn chính thức của Nhà nước việt nam, và 30 ngày sau khi WTO nhận được văn bản phê chuẩn đó, nước ta sẽ chính thức trở thành thành viên của tổ chức triển khai thương mại lớn nhất hành tinh này .
Quá trình đàm phán của nước ta để gia nhập WTO lê dài tới nay đã là năm thứ 12, dài hơn hầu hết những nước đang tăng trưởng khác, trừ Trung Quốc với 15 năm và vài nước đã nộp đơn trước ta nhưng chưa kết thúc đàm phán. Có nhiều nguyên do khách quan và chủ quan cho sự lê dài này, nhưng theo tôi, một trong những nguyên do hầu hết là nước ta đang trong quy trình quy đổi từ nền kinh tế tài chính kế hoạch hóa tập trung chuyên sâu sang kinh tế thị trường, thể chế chủ trương kinh tế tài chính có sự độc lạ khá lớn so với những nước khác trên quốc tế và những pháp luật của WTO. Mặt khác, quy mô và tiềm năng của nền kinh tế tài chính nước ta không nhỏ, do vậy nhiều nước thành viên WTO muốn tham gia đàm phán việc gia nhập của nước ta để bảo vệ và tranh thủ quyền lợi cạnh tranh đối đầu cho họ .
Hơn nữa, một “ luật bất thành văn ” ở WTO trong những năm sau này là, theo khuynh hướng tăng cường tự do hóa thương mại và sự cạnh tranh đối đầu ngày càng kinh khủng trên thương trường, nước nào càng vào sau càng bị ép phải có những cam kết cao hơn, nhiều nghành nghề dịch vụ hơn so với những thành viên cũ, mà những chuyên viên thường gọi là “ WTO cộng ” .
Vài năm gần đây lại có trường hợp nước mới gia nhập không triển khai rất đầy đủ, đúng hạn những cam kết của họ trong việc kiểm soát và điều chỉnh mạng lưới hệ thống pháp luật cho tương thích với WTO, nên những nước thành viên yên cầu thêm những nước đang đàm phán như việt nam phải chứng tỏ sự tráng lệ và năng lực thực thi của mình bằng cách trình diễn cả những dự thảo luật tương quan sẽ được sửa đổi hoặc phát hành xem có thích hợp với những cam kết với WTO không .

Gia nhập WTO là một bước ngoặt lớn trong toàn bộ quá trình phát triển kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta, khởi đầu từ công cuộc đổi mới cách đây 20 năm. Ngay từ những năm đầu đổi mới, chúng ta đã tiến hành những cải cách kinh tế quan trọng để chuyển đổi nền kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường, đồng thời thực hiện chính sách mở cửa, đa dạng hóa, đa phương hóa các quan hệ kinh tế quốc tế.–PageBreak–

Năm 1995, nước ta gia nhập Thương Hội những nước Khu vực Đông Nam Á ( ASEAN ), đi bước tiên phong trong quy trình tham gia những tổ chức triển khai kinh tế tài chính khu vực và quốc tế. Tiếp theo đó, năm 1996, nước ta tham gia Hội nghị những nguyên thủ vương quốc về Hợp tác Á-Âu ( ASEM ) ; năm 1998, nước ta được kết nạp vào Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương ( APEC ) ; năm 2000 nước ta ký Hiệp định Thương mại song phương ( BTA ) với Hoa Kỳ .
Chúng ta còn tích cực tham gia những chính sách hợp tác đa phương giữa ASEAN với những bên đối tác chiến lược của ASEAN, đặc biệt quan trọng là trong những năm vừa mới qua, với sự hình thành và tăng trưởng của quan hệ hợp tác kinh tế tài chính giữa ASEAN với 3 nước Đông Bắc Á : Trung Quốc, Nước Hàn, Nhật Bản trong khuôn khổ ASEAN + 3, và gần đây lôi cuốn thêm cả sự tham gia đàm phán của 3 nước nước Australia, New Zealand và Ấn Độ trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh những nước Đông Á ( EAS ) gồm 16 nước với quy mô dân số hơn 2,8 tỉ người .
Trong quan hệ song phương, tất cả chúng ta đã thiết lập quan hệ thương mại với hơn 200 nước và vùng chủ quyền lãnh thổ, trong đó đã ký hiệp định thương mại với hơn 80 nước ; đã lôi cuốn góp vốn đầu tư trực tiếp từ hơn 70 nước và vùng chủ quyền lãnh thổ. Tất cả những sự kiện này đều là những bước tăng trưởng quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế tài chính quốc tế của nước ta .
Tuy đàm phán, ký kết và thực thi những cam kết trong khuôn khổ những tổ chức triển khai, hiệp định nói trên rất khác nhau, nhưng chúng đều cho ta những kinh nghiệm tay nghề trong thực tiễn quý báu, đều là những sự tập dượt, chuẩn bị sẵn sàng, tương hỗ và bổ trợ cho cuộc đàm phán to lớn và trường kỳ hơn để gia nhập WTO. Đồng thời những tác dụng tốt đẹp do quy trình tham gia những tổ chức triển khai, hiệp định này và những mối quan hệ hợp tác kinh tế tài chính quốc tế khác mang lại cũng tạo nền tảng, năng lượng và niềm tin cho tất cả chúng ta quyết tâm gia nhập WTO .
Ở trong nước, tất cả chúng ta cũng đã đạt được những thành tựu rất là to lớn trong quy trình tăng trưởng kinh tế-xã hội từ khi thay đổi. Đã có nhiều nghiên cứu và điều tra, báo cáo giải trình và bài viết rất khá đầy đủ, thâm thúy về những thành tựu này. Trong khuôn khổ bài viết này, với góc nhìn nhìn từ việc gia nhập WTO, tôi chỉ muốn nhấn mạnh vấn đề những thành tựu tăng trưởng kinh tế tài chính trong nước giúp cho tất cả chúng ta sẵn sàng chuẩn bị để chuẩn bị sẵn sàng tham gia vào tổ chức triển khai này .
Trước hết, đó là tất cả chúng ta sẽ gia nhập WTO trên một nền tảng kinh tế tài chính – xã hội cao hơn, mạnh hơn nhiều so với khi tất cả chúng ta gia nhập ASEAN và nộp đơn xin gia nhập WTO cách đây hơn 10 năm. Nhịp độ tăng trưởng cao liên tục gắn với nỗ lực xóa đói giảm nghèo trong suốt 20 năm qua đã tạo cho nền kinh tế tài chính nước ta sự không thay đổi vĩ mô vô cùng thiết yếu .
Các ngành công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ tăng trưởng, cơ cấu tổ chức kinh tế tài chính vận động và di chuyển dần theo hướng công nghiệp hóa, hiệu suất lao động tăng lên, thị trường trong nước và ngoài nước không ngừng lan rộng ra, kiến trúc được cải tổ mạnh. Nhiều loại sản phẩm của tất cả chúng ta qua hợp tác và cạnh tranh đối đầu đã tăng trưởng mạnh về số lượng, tân tiến rõ ràng về chất lượng, tăng sức cạnh tranh đối đầu trên cả thị trường trong nước và quốc tế, bộc lộ rõ nhất qua vận tốc tăng trưởng xuất khẩu cao gần như là liên tục trong 2 thập niên vừa mới qua … Tất cả những cái đó đã tạo cho tất cả chúng ta cơ sở vật chất và sức mạnh mới khi chuẩn bị sẵn sàng bước vào “ sân chơi ” kinh tế tài chính toàn thế giới .

Thứ hai, thể chế kinh tế thị trường của chúng ta tuy chưa hoàn thiện, song trên nhiều mặt đã hình thành rõ nét. Quan trọng nhất là hệ thống luật pháp, chính sách kinh tế ngày càng hoàn thiện, tạo môi trường pháp lý tối cần thiết cho thị trường vận hành và phát huy hiệu quả của nó dưới sự kiểm soát vĩ mô của Nhà nước. Hệ thống này cũng ngày càng gần gũi hơn với thể chế thị trường ở các nước khác, phù hợp hơn với các cam kết trong các điều ước quốc tế mà nước ta đã ký với bên ngoài. Đây cũng là điều kiện cơ bản để chúng ta có thể được chấp nhận tham gia WTO và thực hiện các cam kết pháp lý của mình trong tổ chức này.

Thứ ba, đội ngũ doanh nghiệp, người kinh doanh – đội quân xung kích của tất cả chúng ta trong tăng trưởng kinh tế tài chính và hội nhập kinh tế tài chính quốc tế – đã hình thành và tăng trưởng ngày một vững mạnh hơn. Ngày nay, tất cả chúng ta đã có hơn 200.000 doanh nghiệp khu vực tư nhân trong nước và hơn 2,6 triệu hộ kinh doanh thương mại trong những nghành phi nông nghiệp, sát cánh cùng hơn 9 triệu hộ nông dân có sản xuất sản phẩm & hàng hóa, hợp tác và cạnh tranh đối đầu với hơn 4.200 doanh nghiệp nhà nước và hàng nghìn nhà đầu tư quốc tế, hoạt động giải trí trên hầu hết những nghành nghề dịch vụ kinh tế tài chính, tạo thu nhập và việc làm cho hàng chục triệu người lao động, cung ứng mẫu sản phẩm cho xã hội, góp thêm phần quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế tài chính của quốc gia và thiết kế xây dựng năng lượng cạnh tranh đối đầu trong nhiều ngành, nhiều mẫu sản phẩm. Đội ngũ này, trưởng thành qua thay đổi và cạnh tranh đối đầu, đang sẵn sàng chuẩn bị bước vào cuộc cạnh tranh đối đầu to lớn và kinh khủng hơn khi nước ta gia nhập WTO .
Điểm qua những nét chính này đủ để thấy nước ta đã có một quy trình sẵn sàng chuẩn bị khá dài cho bước ngoặt quan trọng trong hội nhập kinh tế tài chính quốc tế thời điểm ngày hôm nay – gia nhập WTO. Tất nhiên sự chuẩn bị sẵn sàng này chưa trọn vẹn vừa đủ, và tất cả chúng ta cũng biết còn cả núi việc làm phải làm để gia nhập WTO và hội nhập kinh tế tài chính quốc tế thành công xuất sắc. Không còn cách nào hơn là phải phân biệt rõ và thật khẩn trương sẵn sàng chuẩn bị để chuẩn bị sẵn sàng vượt qua vô vàn thử thách và chớp lấy những vận hội mới đang chờ tất cả chúng ta ở phía trước .

(còn nữa)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.