Phân tích bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

” Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi
Này của Xuân Hương đã quệt rồi ”
Câu thơ trên đã chứng minh và khẳng định cả tính vô cùng can đảm và mạnh mẽ của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương. Hồ Xuân Hương được ca tụng là Bà chúa thơ Nôm, một hiện tượng kỳ lạ độc lạ trong thơ ca Nước Ta. Sự nghiệp thơ văn của bà rất là đồ sộ, tuy nhiên tình duyên và cuộc sống người phụ nữ ấy lại éo le, ngang trái. Chùm thơ ” Tự tình ” gồm ba bài thơ là tác phẩm gắn liền với tên tuổi của nữ nhà thơ. Trong đó, bài thơ ” Tự tình II ” được coi là áng thơ giàu cảm hứng nhất, phản ánh tâm tư nguyện vọng tình cảm của chính tác giả – một người phụ nữ ” hồng nhan bạc phận ” .

Phân tích bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

Mở đầu bài thơ, Hồ Xuân Hương viết:

” Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn ”
Một câu thơ bảy chữ đã vẽ nên một bức tranh với cả khoảng trống, thời hạn và âm thanh. ” Đêm khuya “, khi mọi vật đang chìm sâu trong giấc nồng thì tác giả của tất cả chúng ta lại đang còn thức. Từ láy ” văng vẳng ” gợi ra khoảng trống thật bát ngát, to lớn – một khoảng chừng không vô tận. Từ xa, tiếng trống chuyển canh ” dồn ” đến. Chắn hẳn, màn đêm ấy phải vô cùng yên bình thì tác giả mới hoàn toàn có thể nghe được cả những âm thanh vang vọng nhỏ bé như vậy. Bức tranh được Hồ Xuân Hương vẽ nên, tưởng chừng như lấy động khắc tĩnh, nhưng thực ra lại là lấy tĩnh để miêu tả động. Hình như, cảnh vật yên ắng càng làm cho ta nghe được rõ hơn tiếng lòng ồn ã. ” Tiếng trống dồn ” lúc này như nhịp đập con tim của nhà thơ. Trong khoảng trống tĩnh mịch, bóng tối như bọc lấy một trái tim đơn độc, hiu quạnh và rối bời. Người con gái ấy đang thổn thức không hề ngủ !
Tại sao ? Tại vì nỗi đơn độc, xót xa tột cùng cho số phận hồng nhan, lẽ mọn :
” Trơ cái hồng nhan với nước non ”
Như ta đã biết, cuộc sống và tình duyên của bà chúa thơ Nôm vô cùng hỗn độn, ngang trái : hai lần lấy chồng, hai lần làm lẽ, hai lần lỡ dở. Tính từ ” trơ ” vừa tái hiện lại thực trạng một mình, đơn chiếc của nhân vật trữ tình ( chính tác giả ), vừa thể hiện được tâm trạng bẽ bàng, tủi hổ của bà. Nghệ thuật hòn đảo ngữ từ ” trơ ” lên đầu câu càng nhấn mạnh vấn đề sự ê chề của người con gái trong toàn cảnh ấy. Cụm từ ” cái hồng nhan ” gợi cho ta một cảm xúc rằng : cái đẹp – người con gái ở đây không hề được trân trọng mà ngược lại còn bị rẻ rúng, hắt hủi. Tác giả sử dụng nhịp thơ 1/3/3 như để khắc họa từng bước tiến của thời hạn. Màn đêm đang dần trôi, bỏ mặc con người tủi hổ vẫn chưa thể nào chợp mắt .

Hai câu thơ đầu cho ta thấy hình ảnh con người thật là nhỏ bé giữa không gian đất trời. Đó là nỗi cô đơn khủng khiếp của một kiếp người bất hạnh, cũng là những khao khát cháy bỏng về hạnh phúc và tuổi xuân.Bằng nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, tác giả đã bộc lộ tâm sự của chính bản thân mình, đồng thời cũng thể hiện sự cảm thông, chia sẻ đến những người phụ nữ nói chung, những kiếp người cũng giống như bà…

Trong nỗi đơn độc vô vọng, người phụ nữ đã tìm đến với rượu, mượn men cồn để giải sầu :
” Chén rượu hương đưa say lại tỉnh ”
Trớ trêu thay, bà cứ uống say rồi lại tỉnh. Mà, khi tỉnh lại, nỗi buồn lại ập đến, tác giả đành phải liên tục chuốc say bản thân … Cứ thế, những hành vi lặp đi lặp lại, tạo thành một vòng tròn luẩn quẩn, bế tắc, không lối thoát. Bạn đọc hoàn toàn có thể thấy trong thơ ca, hình ảnh người phụ nữ uống say quả thực là hiếm gặp. Và những con người đó, đều là những người phụ nữ độc lạ và khác thường. Ví dụ như trong tác phẩm ” Truyện Kiều “, đại thi hào dân tộc bản địa Nguyễn Du có viết :
” Khi tỉnh rượu lúc tàn canh
Giật mình mình lại thương mình xót xa ”

Câu thơ trên đã miêu tả lại hoàn cảnh sống của Thúy Kiều ở lầu xanh. Sau những cuộc vui ê chề phải động đến rượu, Kiều tự thấy tủi hổ và xót xa cho số phận của mình. Từ đó, ta thấy được vẻ thanh cao ẩn sâu trong tâm hồn người phụ nữ. Quay lại với tác giả Hồ Xuân Hương, phương án thứ nhất là dùng rượu để quên sầu đã thất bại. Bởi càng uống, người con gái lại càng ý thức được hoàn cảnh đáng thương của mình, vết thương lòng lại càng thêm đau đớn rỉ máu…

Đến với câu thơ tiếp theo, nữ sĩ tìm tới thiên nhiên tươi đẹp với mong muốn tạm quên đi nỗi đau thực tại:

” Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn ”
Thế nhưng, một lần nữa bà lại không thành công xuất sắc. Cảnh vật trong mắt một kẻ buồn bã thì làm thế nào hoàn toàn có thể tươi đẹp được ! ? Câu thơ vừa tả cảnh, vừa như kể lại câu truyện thảm kịch của cuộc sống tác giả. Cái đẹp nào rồi cũng sẽ bị bào mòn theo năm tháng. Hình ảnh ” vầng trăng ” ẩn dụ cho cái đẹp, cho con người, hay chính là nữ thi nhân. Tác giả mượn ” vầng trăng bóng xế ” để nói về tuổi xuân đã qua của chính mình. Tính từ ” khuyết chưa tròn ” là biểu trưng cho nhân duyên lỡ dở, gãy khúc của người thi nhân. Câu thơ sử dụng vô cùng thành công nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, cho ta thấy được sự giống hệt giữa cảnh vật và con người đơn độc .
Như vậy, hai câu thực đã khắc họa lại một cách rõ nét tâm trạng của nhân vật trữ tình trước cảnh đời méo mó : tuổi đời đã nhiều mà tình duyên vẫn chưa trọn. Nhà thơ tự ý thức được thực tại bẽ bàng và tủi hổ của bản thân mình .
Tới hai câu thơ luận :
” Xiên ngang mặt đất rêu từng đám
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn ”
Phép hòn đảo ngữ những động từ ” xiên ngang “, ” đâm toạc ” lên đầu câu nhằm mục đích nhấn mạnh vấn đề những hành vi can đảm và mạnh mẽ và dứt khoát, nhanh gọn. Chúng được nhà thơ phối hợp với phép liệt kê ” mây từng đám “, ” đá mấy hòn ” cho ta tưởng tượng những hình ảnh vạn vật thiên nhiên vốn nhỏ bé, yếu mềm qua lời thơ của Hồ Xuân Hương lại trở nên thật kinh khủng và gai góc. Mượn hình ảnh của vạn vật thiên nhiên, tác giả muốn bày tỏ những xúc cảm và khát vọng của chủ thể trữ tình. Mây và đá đang xé trời, rạch đất ; thay Hồ Xuân Hương trút nỗi phẫn uất trước số phận hẩm hiu, bất bình. Cách sử dụng từ ngữ đã biểu lộ được phong thái rất riêng của Hồ Xuân Hương. Bà luôn làm cho sự vật, cảnh vật trong thơ mình sinh động và căng đầy sức sống mãnh liệt. Từ đó, fan hâm mộ hoàn toàn có thể nhìn ra bản tính, đậm cá tính của bà chúa thơ Nôm – một người không cam chịu, một người phụ nữ luôn tràn trề sức sống mãnh liệt ngay cả trong trường hợp bi thương .
Phần kết, ta hoàn toàn có thể hiểu hai câu thơ ấy như những lời than trách chán chường :
” Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại
Mảnh tình san sẻ tí con con ”
Động từ ” ngán ” được nữ nhà thơ đẩy lên đầu câu, đẩy tâm trạng của nhân vật trữ tình lên đỉnh điểm của sự ngao ngán, ghét bỏ. Từ ” xuân ” trong câu thơ, ta hoàn toàn có thể hiểu theo hai nghĩa : một là mùa xuân của đất trời – một mùa trong năm, và hai là tuổi xuân – tuổi trẻ của con người. Thế nhưng, mùa xuân của vạn vật thiên nhiên, của đất trời thì vô hạn tuần hoàn ; còn mùa ” xuân “, tuổi xuân của con người thì một đi không trở lại. Tới đây, ta chợt nhớ tới những câu thơ của Xuân Diệu trong tác phẩm ” Vội vàng ” :
” Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn
Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại

Còn trời đất nhưng chẳng còn tôi mãi”

Quả là, chẳng gì hoàn toàn có thể thắng nổi vòng tuần hoàn luân chuyển của thời hạn. Ý thơ của Hồ Xuân Hương làm hiện lên hình ảnh một người đàn bà tù túng, bức bối trong dòng thời hạn chi chít buồn bã, đang cay đắng, chán chường nhìn hương sắc đời mình tàn tạ. Thật là tê tái và xót xa làm thế nào ! Câu thơ cuối, tác giả sử dụng nhịp thơ 2/2/1 / 2. ” Mảnh tình ” chỉ là lát cắt nhỏ của một cuộc tình không toàn vẹn, đã vậy lại còn phải san sẻ đến ” tí con con ” – không thể nào nhỏ hơn được nữa. Cách sử dụng từ ngữ thuần Việt phối hợp với nghệ thuật và thẩm mỹ tăng tiến cho ta thấy được sự giảm dần trong tình cảm và tăng lên trong nỗi buồn. Tình cảm càng phải sẻ chia, thì nỗi đau lại càng nhân lên gấp bội, lời thơ của tác giả càng bi ai, tăng thêm ý nghĩa ngậm ngùi chua xót. Hai câu cuối khép lại, là tâm trạng chán chường, buồn tủi của một con người gặp nhiều trắc trở, éo le ấm ức trong tình duyên .

Tóm lại, bài thơ “Tự tình II” đã khắc họa rất rõ nét bi kịch của cuộc đời Hồ Xuân Hương. Bài thơ vừa là lời tâm sự của tác giả, vừa là tiếng lòng khao khát hạnh phúc cũng như sự phản kháng của bà trước số phận tăm tối, nổi trôi. Qua tác phẩm này, ta nhận ra và lên án sâu sắc chế độ phong kiến bất công, ngang trái. Đồng thời, thơ của Hồ Xuân Hương cũng là tiếng nói chung, sự phẫn uất và những niềm hy vọng chung của những người phụ nữ khác cùng thời. Bài thơ mang đầy giá trị nhân văn sâu sắc!

Viết bởi Bùi Ngọc

Source: https://iseo1.com
Category: Review

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.