Tổng quan về phạt vi phạm hợp đồng (phần 2)

P.2 – Mức phạt vi phạm và các xác định mức phạt vi phạm vi phạm trong thực tiễn

Tóm tắt: Như đã đề cập tại bài viết trước trong chuỗi bài viết liên quan đến thỏa thuận phạt vi phạm hợp đồng, phạt vi phạm là một trong các biện pháp phổ biến nhất để khắc phục thiệt hại cũng như để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng của các bên. Do đó, mức phạt vi phạm là một trong những vấn đề đáng quan tâm trong thỏa thuận phạt vi phạm để đảm bảo thỏa thuận phạt vi phạm của các bên được phát huy hiệu quả nhất. Tuy nhiên, hiện nay các văn bản pháp luật của Việt Nam đang có quy định khác nhau về vấn đề này, từ đó dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau khi áp dụng trên thực tế.

Xem thêm_Tổng quan về phạt vi phạm hợp đồng ( phần 1 )
Trong khoanh vùng phạm vi của chuỗi bài viết tương quan đến Thỏa thuận phạt vi phạm Hợp đồng này, tác giả sẽ trình diễn những pháp luật pháp lý cũng như thực tiễn về thỏa thuận hợp tác phạt vi phạm Hợp đồng và về những xu thế xét xử của Cơ quan tài phán có thẩm quyền tại Nước Ta .

1. Mức phạt vi phạm hợp đồng theo quy định pháp luật Việt Nam

Mức phạt vi phạm hợp đồng là một trong những nội dung quan trọng của Thỏa thuận phạt vi phạm Hợp đồng. Hiện nay, mức phạt vi phạm hợp đồng được quy định trong ba văn bản pháp luật chính đó là Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại và Luật Xây dựng. Về bản chất, cả ba văn bản pháp luật trên đều quy định phạt vi phạm là một thỏa thuận và các bên có quyền thỏa thuận mức phạt trong giao dịch của mình. Tuy nhiên, quy đinh về mức phạt vi phạm tối đa trong các văn bản này lại có sự khác biệt đáng kể. Cụ thể:

a. Bộ Luật Dân Sự 2015

Bộ luật Dân sự 2015 (“Bộ luât Dân sự”) được xem là luật chung và có thể được áp dụng để điều chỉnh mọi loại hợp đồng giữa các cá nhân, pháp nhân, bao gồm cả hợp đồng thương mại, hợp đồng xây dựng và các hợp đồng dân sự khác. Nhìn chung, bất kỳ loại hợp đồng nào được điều chỉnh theo pháp luật Việt Nam đều chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự. 

Liên quan đến mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa, trước đây Bộ luật Dân sự 1995 quy định mức phạt vi phạm tối đa là không quá 5% giá trị của phần nghĩa vụ bị vi phạm. Tuy nhiên, kể từ Bộ luật Dân sự 2005 trở đi, các bên được tự do thỏa thuận về mức phạt và không có giới hạn cho mức phạt vi phạm. Bộ luật Dân sự 2015 vẫn kế thừa và giữ tinh thần cốt lõi là tôn trọng quyền tự do cam kết, thỏa thuận của các bên, miễn là không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Theo đó, Bộ luật Dân sự hiện hành cho phép các bên được quyền thỏa thuận, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác. Cụm từ “trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác” là một điểm mới của Bộ luật Dân sự 2015 so với phiên bản cũ trước đây 2005. Việc bổ sung này là hoàn toàn phù hợp vì mức phạt vi phạm hợp đồng còn được quy định ở các luật chuyên ngành khác như Luật Thương mại và Luật Xây dựng.

Việc Bộ luật Dân sự hiện hành không pháp luật mức phạt trần mà cho những bên tự do thỏa thuận hợp tác cũng dẫn đến chưa ổn trong việc vận dụng và giải quyết và xử lý trên thực tiễn. Theo đó, việc tự do thỏa thuận hợp tác của những bên hoàn toàn có thể dẫn đến mức phạt quá cao so với giá trị nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm trong thực tiễn. Trên trong thực tiễn, đã có nhiều vấn đề tựa như xảy ra khi một bên, thường thì là bên yếu thế, vi phạm nghĩa vụ và trách nhiệm mà không gây ra bất kể thiệt hại nào nhưng vẫn phải chịu mức phạt hoàn toàn có thể gấp nhiều lần giá trị hợp đồng hoặc giá trị nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm. Hiện nay, Bộ luật Dân sự Nước Ta chưa có chính sách đơn cử nào để giải quyết và xử lý việc mức phạt vi phạm quá cao hoặc quá thấp so với giá trị vi phạm trong thực tiễn. Tham khảo Bộ luật Dân sự Pháp 1804 được sửa đổi bởi Sắc lệnh số năm nay – 131, những bên được tự do thỏa thuận hợp tác về mức phạt vi phạm hợp đồng nhưng thẩm phán hoàn toàn có thể can thiệp kiểm soát và điều chỉnh mức phạt theo hướng giảm nhẹ hoặc tăng hình phạt đã được thỏa thuận hợp tác nếu mức phạt đấy rõ ràng là quá lớn hoặc quá nhỏ .

Tuy nhiên, chúng ta vẫn có thể vận dụng được một số quy định trong Bộ luật Dân sự để điều chỉnh mức phạt vi phạm hợp đồng quá cao so với giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm. Cụ thể, một trong những nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự là “Cá nhân, pháp nhân phải xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình một cách thiện chí, trung thực”. Việc áp đặt một mức phạt quá lớn đến mức không tưởng so với nghĩa vụ bị vi phạm rõ ràng là không thiện chí trong giao dịch dân sự. Ngoài ra, một nguyên tắc cơ bản khác là “mọi cam kết, thỏa thuận không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội”. Khi một bên có vị thế cao hơn trong giao dịch dân sự mà áp đặt một mức phạt vi phạm quá lớn lên bên còn lại thì có thể được xem là một hành vi trái đạo đức xã hội. Do đó, mặc dù Bộ luật Dân sự Việt Nam hiện nay vẫn còn bỏ ngõ về rủi ro khi không quy định mức trần của mức phạt vi phạm hợp đồng, nhưng các bên vẫn có thể vận dụng các quy tắc cơ bản của pháp luật dân sự để điều chỉnh mức phạt vi phạm hợp đồng đã thỏa thuận trong trường hợp quá cao so với giá trị nghĩa vụ bị vi phạm hoặc giá trị hợp đồng.

b. Luật Thương mại 2005

Luật Thương mại 2005 (“Luật Thương mại”) có phạm vi điều chỉnh hẹp hơn và chỉ được áp dụng cho các quan hệ và hoạt động thương mại. Khác với Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại quy định mức phạt vi phạm tối đa áp dụng cho hợp đồng thương mại là không quá 8% trên giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm.

Theo đó, Luật Thương mại đã số lượng giới hạn về mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa mà những bên hoàn toàn có thể thỏa thuận hợp tác. Tuy nhiên, Luật Thương mại lại không có hướng dẫn về cách xác lập giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm. Trên thực tiễn, có nhiều nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm rất khó hoặc không hề xác lập được bằng tiền. Do đó, việc thiếu lao lý như vậy dẫn tới việc những bên sẽ không thống nhất về giá trị bị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm và gây khó khăn vất vả cho cơ quan tài phán khi thiếu cơ sở để xác lập giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm .

c. Luật Xây dựng 2014

Cũng như Luật Thương mại, Luật Xây dựng 2014 (“Luật Xây dựng”) cũng là một văn bản pháp luật chuyên ngành và có phạm vi điều chỉnh hẹp hơn so với Bộ luật Dân sự. Liên quan đến mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa, tại Khoản 2 Điều 146 Luật Xây dựng quy định mức phạt vi phạm hợp đồng không vượt quá 12% giá trị phần hợp đồng bị vi phạm. Tuy nhiên, mức giới hạn phạt vi phạm hợp đồng trên chỉ áp dụng cho công trình xây dựng sử dụng vốn nhà nước. 

Luật Xây dựng đã không những bỏ ngõ về cách xác lập giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm mà còn không đưa ra bất kể hướng dẫn nào so với mức phạt vi phạm hợp đồng vận dụng cho những khu công trình kiến thiết xây dựng thương mại không sử dụng vốn nhà nước. Việc này đã dẫn đến tình hình những bên, đặc biệt quan trọng là trường hợp cả hai bên đều là pháp nhân thương mại, không biết phải vận dụng văn bản pháp lý nào giữa Bộ luật Dân sự hay Luật Thương mại để kiểm soát và điều chỉnh mức phạt vi phạm hợp đồng nói trên .
Qua những pháp luật trên, mức vi phạm hợp đồng tối đa lúc bấy giờ có sự độc lạ đáng kể trong Bộ luật Dân sự, Luật Xây dựng và Luật Thương mại. Luật Xây dựng và Luật Thương mại là những văn bản pháp lý chuyên ngành nhằm mục đích kiểm soát và điều chỉnh mối quan hệ riêng không liên quan gì đến nhau và được ưu tiên vận dụng để kiểm soát và điều chỉnh những mối quan hệ đó hơn là Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, việc thiếu vắng những pháp luật, hướng dẫn xác lập giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm không chỉ gây khó khăn vất vả so với những bên trong việc vận dụng thỏa thuận hợp tác phạt vi phạm, mà còn là một thử thách cho những cơ quan tài phán trong việc xác lập mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa .

2. Xác định mức phạt vi phạm theo giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm trong hợp đồng

Hiện nay, pháp lý chưa đưa ra bất kể pháp luật hay hướng dẫn nào về cách xác lập giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm cũng như cách giải quyết và xử lý khoản phạt vi phạm bị vượt quá. Do đó, việc xác lập giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm là việc làm của những bên, luật sư cũng như cơ quan tài phán. Trên thực tiễn, có những nghĩa vụ và trách nhiệm hoàn toàn có thể xác lập được bằng tiền một cách thuận tiện. Ví dụ, trong hợp đồng mua và bán, bên bán vi phạm nghĩa vụ và trách nhiệm giao hàng đúng thời gian đã giao kết, hay nói cách khác là bên bán chậm giao hàng. Việc xác lập giá trị nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm trong trường hợp này hoàn toàn có thể được xác lập theo giá trị phần sản phẩm & hàng hóa bị giao chậm, từ đó xác lập mức phạt vi phạm tối đa cho hành vi vi phạm của bên bán .

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có thể xác định được giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm. Cụ thể, có thể kể đến một vài trường hợp mà nghĩa vụ không thể trị giá được bằng tiền, thông thường là các nghĩa vụ không phải nghĩa vụ cơ bản của hợp đồng nhưng có liên quan đến sức lao động của con người, ví dụ như nghĩa vụ tiếp thị, quảng cáo trong hợp đồng dịch vụ quản lý khách sạn. Theo đó, việc không thể xác định được giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm có thể dẫn đến việc thiếu có cơ sở để cơ quan tài phán chấp thuận mức phạt vi phạm của bên bị vi phạm đưa ra.

Do đó, những bên hoàn toàn có thể thỏa thuận hợp tác về giá trị của từng nghĩa vụ và trách nhiệm trong hợp đồng để bảo vệ chế tài phạt vi phạm hợp đồng được vận dụng một cách hiệu suất cao nhất mà không phải tốn thời hạn và công sức của con người chứng tỏ giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm với cơ quan tài phán .
Liên quan đến hướng giải quyết và xử lý khoản phạt mà vượt quá số lượng giới hạn tối đa của luật được cho phép thì về nguyên tắc, việc thiếu vắng lao lý pháp lý như vậy sẽ dẫn đến 02 cách hiểu và hướng giải quyết và xử lý như sau : ( 1 ) vô hiệu hàng loạt thỏa thuận hợp tác phạt vi phạm do vi phạm về mức phạt tối đa ; và ( 2 ) tương tự như hướng giải quyết và xử lý khi vượt quá mức lãi suất vay trần trong Bộ luật Dân sự là chỉ vô hiệu hóa phần vượt quá và quyết định hành động cho bên có quyền hưởng khoản tiền phạt bằng đúng 8 % giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm so với Luật Thương mại và 12 % giá trị phần nghĩa vụ và trách nhiệm bị vi phạm so với Luật Xây dựng. Trên thực tiễn, những cơ quan tài phán có khuynh hướng vận dụng hướng giải quyết và xử lý thứ hai so với khoản phạt vượt quá. Theo quan điểm của tác giả, hướng giải quyết và xử lý này trên thực tiễn là trọn vẹn thuyết phục và tương thích với niềm tin pháp luật dân sự chung. Đây cũng là điểm mới và thuyết phục của Bộ luật Dân sự năm ngoái so với những phiên bản trước đây về hướng giải quyết và xử lý so với những phần vượt quá so với mức số lượng giới hạn của pháp lý. Hướng giải quyết và xử lý này không riêng gì bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ cho bên có quyền mà còn mang lại sự bình đẳng, công minh cho thanh toán giao dịch dân sự, hợp đồng .

Tóm lại, ngoài các điều kiện để thỏa thuận phạt vi phạm hợp đồng đã được đề cập trong bài viết lần trước, mức phạt vi phạm hợp đồng cũng là một nội dung đáng lưu ý đối với các bên trong hợp đồng. Các bên cần xác định đúng pháp luật áp dụng và nắm rõ về mức giới hạn cũng như những hạn chế tồn tại được đề cập trong bài viết này về mức phạt vi phạm hợp đồng. Ngoài ra, các bên còn phải cân nhắc đến trường hợp xung đột pháp luật giữa các văn bản pháp luật trên, cụ thể là trong lĩnh vực xây dựng thương mại không sử dụng vốn nhà nước. 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *