Định tội danh và quyết định hình phạt: Đề cương và Câu hỏi ôn tập

Danh mục

Table of Contents

Câu hỏi ôn tập môn lý luận định tội danh và quyết định hình phạt

ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP CỤ THỂ.  CẠNH TRANH QUY PHẠM PHÁP LUẬT VỀ ĐỊNH TỘI DANH VÀ CÁCH GIẢI QUYẾT

  1. Định tội danh có bao nhiêu loại?
  2. Định tội danh có ý nghĩa như thế nào?
  3. Lý luận định tội danh có vị trí như thế nào trong hệ thống lý luận khoa học Luật hình sự?
  4. Bộ luật hình sự có ý nghĩa như thế nào đối với định tội danh?
  5. Khi định tội danh, các quy phạm pháp luật hình sự nào được áp dụng?
  6. Định tội danh dựa vào mô hình pháp lý như thế nào?
  7. Các giai đoạn của quá trình định tội danh là gì?
  8. Phân tích định tội danh theo khách thể của tội phạm.
  9. Phân tích định tội danh theo mặt khách quan của tội phạm.
  10. Phân tích định tội danh theo chủ thể của tội phạm.
  11. Phân tích định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm.

LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT

  1. Phân tích các nguyên tắc quyết định hình phạt.
  2. Phân tích các căn cứ quyết định hình phạt
  3. Quyết định hình phạt trong một số trường hợp đặc biệt được tiến hành như thế nào?

Đề cương

Chương I: Khái niệm, đặc điểm, phân loại và ý nghĩa của định tội danh

I. Khái niệm định tội danh

Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã thực hiện với dấu hiệu của cấu thành tội phạm đã được quy định trong Bộ luật Hình sự (BLHS).

II. Đặc điểm của định tội danh

– Định tội danh là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự bao gồm việc tiến hành đồng thời 3 quá trình:

  • Xác định đúng, khách quan các tình tiết thực tế vụ án;
  • Nhận thức đúng nội dung của các quy định trong BLHS;
  • Lựa chọn đúng quy phạm pháp luật hình sự để đối chiếu chính xác, đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm được quy định trong quy phạm đó với các tình tiết của hành vi được thực hiện trong thực tế.

– Quá trình định tội danh gồm có 3 quá trình cơ bản :

  • Làm sáng tỏ những dấu hiệu chung đặc trưng nhất của hành vi
  • Làm sáng tỏ hành vi phạm tội đó thuộc loại tội phạm nào và được quy định ở chương nào của BLHS
  • Chỉ rõ cấu thành tội phạm về tội cụ thể nào được áp dụng

III. Phân loại định tội danh

Căn cứ vào chủ thể triển khai việc định tội danh, khoa học luật hình sự chia định tội danh thành 2 nhóm :

a. Định tội danh chính thức

Định tội danh chính thức là sự đánh giá về mặt nhà nước tính chất pháp lý hình sự của một hành vi phạm tội cụ thể do các chủ thể được Nhà nước uỷ quyền thực hiện. Định tội danh chính thức có các đặc điểm sau:

  • Về chủ thể của định tội danh chính thức: Chỉ có thể là người tiến hành tố tụng. Bao gồm: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân.
  • Về hậu quả pháp lý của định tội danh chính thức: Những đánh giá, những kết luận của chủ thể của định tội danh chính thức là cơ sở pháp lý để khởi tố vụ án, để áp dụng các biện pháp ngăn chặn. Là cơ sở để ra bản kết luận điều tra, bản cáo trạng và ra bản án.

b. Định tội danh không chính thức

Định tội danh không chính thức là sự đánh giá không phải về mặt Nhà nước tính chất pháp lý hình sự của một hành vi phạm tội cụ thể. Định tội danh không chính thức có các đặc điểm sau:

  • Về chủ thể của định tội danh không chính thức: Là ngoài nhóm chủ thể của định tội danh chính thức. Thông thường chủ thể của định tội danh không chính thức là những người làm công tác nghiên cứu thể hiện trong các công trình nghiên cứu khoa học, giáo trình, sách giáo khoa, bài báo. Hoặc là luật gia, luật sư hay bất kỳ người nào quan tâm đến việc nghiên cứu một vụ án hình sự cụ thể đưa ra những bình luận về vụ án đó về phương diện định tội danh.
  • Về hậu quả pháp lý của định tội danh không chính thức: Định tội danh không chính thức không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên có liên quan trong vụ án mà chỉ là sự thể hiện ý kiến, quan điểm riêng của các chủ thể này như là sự thể hiện phương pháp nhận thức PLHS

III. Một số điều kiện đảm bảo hoạt động định tội danh đúng

  • Năng lực chuyên môn của người định tội danh
  • Đạo đức nghề nghiệp của người định tội danh
  • Hệ thống pháp luật hình sự hoàn chỉnh

IV. Mối quan hệ giữa định tội danh và quyết định hình phạt

Định tội danh đúng => Định khung hình phạt đúng => Quyết định hình phạt đúng

V. Ý nghĩa của định tội danh

Hoạt động định tội danh của những chủ thể hoàn toàn có thể theo 2 xu thế : Định tội danh đúng hoặc định tội danh sai .

a. Đối với hoạt động định tội danh đúng

Định tội danh đúng là tiền đề cho việc phân hoá trách nhiệm hình sự và cá thể hoá hình phạt một cách công minh có căn cứ pháp luật.

Định tội danh đúng sẽ tương hỗ cho việc thực thi một loạt những nguyên tắc tân tiến được thừa nhận trong Nhà nước pháp quyền như : nguyên tắc pháp chế, nghĩa vụ và trách nhiệm do lỗi, nghĩa vụ và trách nhiệm cá thể, bình đẳng trước pháp luật hình sự, nguyên tắc công minh nhân đạo và nguyên tắc không tránh khỏi nghĩa vụ và trách nhiệm .
Định tội danh đúng là một trong những cơ sở để vận dụng đúng chuẩn những quy phạm pháp luật tố tụng hình sự về tạm giam, về thẩm quyền tìm hiểu, xét xử qua đó góp thêm phần hữu hiệu cho việc bảo vệ những quyền và tự do dân chủ của công dân trong nghành tư pháp hình sự .

b. Đối với hoạt động định tội danh sai

Định tội danh sai sẽ dẫn đến một loạt những hậu quả xấu đi như : không bảo vệ được tính công minh có địa thế căn cứ đúng pháp lý, truy cứu nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự người vô tội, bỏ lọt người phạm tội, xâm phạm thô bạo danh dự nhân phẩm những quyền tự do dân chủ của công dân là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận trong Nhà nước .
Định tội danh sai làm giảm uy tín của cơ quan tư pháp, vi phạm pháp chế XHCN, tác động ảnh hưởng đến hiệu suất cao của đấu tranh phòng chống tội phạm .
Nghị quyết 388 / UBTVQH phát hành ngày 17/03/2003 về bồi thường oan trong tố tụng hình sự Những vấn đề oan sai trong tố tụng hình sự .
Những vấn đề oan sai đa phần bắt nguồn từ việc nhìn nhận chứng cứ phiến diện, thiếu thận trọng, nôn nả khởi tố, bắt tạm giam, suy diễn chủ quan .

Câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu:

  1. Định tội danh có bao nhiêu loại?
  2. Định tội danh có ý nghĩa như thế nào?
  3. Lý luận định tội danh có vị trí như thế nào trong hệ thống lý luận khoa học Luật hình sự?

Chương II: Cơ sở pháp lý và các giai đoạn của quá trình định tội danh

I. Ý nghĩa của bộ luật hình sự đối với việc định tội danh

Như đã đề cập, định tội là xác lập sự tương thích giữa những tín hiệu của hành vi nguy hại cho xã hội đã xảy ra với những tín hiệu tương ứng trong quy phạm pháp luật hình sự. Quy phạm pháp luật hình sự tiềm ẩn những tín hiệu đặc trưng, nổi bật, bắt buộc không hề thiếu được của một loại tội phạm đơn cử. Những dấu hiện đó sẽ trở thành khuôn mẫu pháp lý làm cơ sở cho người triển khai tố tụng so sánh, so sánh với hành vi nguy khốn cho xã hội đã xảy ra ngoài quốc tế khách quan, từ đó xác lập được người phạm tội phạm tội gì, lao lý tại điều, khoản nào của Bộ luật hình sự. Như vậy, pháp luật hình sự là cơ sở pháp lý của việc định tội .
Điều 2 Bộ luật hình sự năm ngoái ( sửa đổi, bổ trợ 2017 ) lao lý : “ Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật Hình sự lao lý mới phải chịu nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự. ”. Luật hình sự Nước Ta hiện hành không được cho phép vận dụng nguyên tắc tương tự như trong nghành hình sự .
Bộ luật hình sự gồm có những nhóm quy phạm pháp luật được sắp xếp thành hai phần : phần chung và phần những tội phạm. Trong đó, phần chung quy định những trách nhiệm, những nguyên tắc, những chế định cơ bản của luật hình sự Nước Ta. Còn khi thiết kế xây dựng những quy phạm của phần tội phạm, nhà làm luật đã tìm và xác lập xem trong quy trình tội phạm hoá những hành vi nguy hại cho xã hội, tín hiệu nào là đặc trưng, cơ bản nhất và được lặp lại nhiều lần trong thực tiễn, để từ đó pháp luật thành những tín hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm đơn cử tương ứng .
Các quy phạm phần chung tuy không nêu lên hết những tín hiệu đơn cử của bất kể một hành vi phạm tội nào, nhưng khi định tội, nhà làm luật phải đồng thời dựa vào cả hai nhóm quy phạm hình sự này. Bởi lẽ, quy phạm phần chung và quy phạm phần những tội phạm có mối liên hệ hữu cơ với nhau và định tội danh chính là sự lựa chọn một quy phạm đơn cử đề cập đến một trường hợp đơn cử, cho nên vì thế việc vận dụng quy phạm phần những tội phạm phải dựa trên những quy phạm chung và nguyên tắc được lao lý ở phần chung Bộ luật hình sự .
Khi định tội, những quy phạm phần những tội phạm đề cập đến quy mô tội phạm một cách cụ thể, trên cơ sở đó tất cả chúng ta xác lập được hành vi nguy khốn cho xã hội là hành vi phạm tội ; còn những quy phạm hình sự tại phần chung quy định về những tín hiệu của cấu thành tội phạm, về những quy trình tiến độ của tội phạm ; về đồng phạm … từ đó giúp người vận dụng pháp lý phân biệt được cấu thành tội phạm cơ bản ; cấu thành tội phạm tăng nặng hay cấu thành giảm nhẹ, và xác lập được hành vi phạm tội đó ở tiến trình nào của việc triển khai tội phạm : ở quá trình tội phạm hoàn thành xong ; quá trình sẵn sàng chuẩn bị phạm tội hay quá trình phạm tội chưa đạt. Chẳng hạn như tại điều 17 lao lý tại quy phạm phần chung đề cập đến yếu tố đồng phạm, những người trong đồng phạm và tuy điều luật này không biểu lộ đơn cử đặc thù đồng phạm của hành vi phạm tội tại tổng thể những điều luật pháp luật tại quy phạm phần những tội phạm, thế nhưng trên thực tiễn nếu hành vi phạm tội biểu lộ dưới hình thức đồng phạm thì điều 17 quy phạm phần chung phải được vận dụng để xác lập rõ vai trò, vị trí của từng người trong đồng phạm, bên cạnh việc vận dụng điều luật trong quy phạm phần những tội phạm .
Trong quy trình vận dụng pháp lý, không một cơ quan nào có quyền xem những hành vi khác không được pháp luật trong luật là tội phạm. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền pháp luật tội phạm mới ( tội phạm hoá ) hoặc bỏ đi một tội phạm đã được lao lý trong Bộ luật hình sự ( phi tội phạm hoá ) .
Hiện nay, việc lý giải chính thức Luật hình sự được Hiến pháp 2013 trao cho Uỷ ban Thường vụ Quốc hội. Giải thích này có giá trị bắt buộc so với mọi cơ quan, tổ chức triển khai, và cá thể. Việc lý giải Luật hình sự của Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao hay của Bộ Tư pháp chỉ có giá trị bắt buộc trong khoanh vùng phạm vi ngành Tư pháp .
Khi định tội, những cơ quan triển khai tố tụng phải dựa vào cả những lao lý phần chung và phần những tội phạm Bộ luật hình sự. Các pháp luật phần chung nêu lên những nguyên tắc, trách nhiệm của Luật hình sự, những yếu tố chung về tội phạm và hình phạt. Quy định phần những tội phạm quy định những tội phạm đơn cử, loại và mức hình phạt hoàn toàn có thể vận dụng so với từng tội phạm đơn cử. Khi định tội, ngoài việc dựa vào những điều luật lao lý hành vi phạm tội đơn cử, người thực thi tố tụng còn phải dựa vào những nguyên tắc, điều kiện kèm theo đã lao lý trong phần chung .

II. Các quy phạm pháp luật được áp dụng khi định tội danh

  • Bộ luật hình sự gồm 2 phần: Phần chung và phần các tội phạm
  • Quy phạm pháp luật hình sự phần các tội phạm quy định trách nhiệm hình sự đối với mỗi hành vi phạm tội. Những quy định này phải dựa trên những nguyên tắc điều kiện được nêu ra trong các QPPL phần chung.
  • QPPL phần các tội phạm nêu mô hình một cách cụ thể chi tiết giúp ta xác định được hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện trên thực tế là tội phạm.
  • QPPL phần chung giúp chúng ta phát hiện các dấu hiệu cấu thành tội phạm cụ thể.
  • Cần lưu ý về hiệu lực về không gian và thời gian của điều khoản được viện dẫn

III. Cấu thành tội phạm – mô hình pháp lý của định tội danh

Cấu thành tội phạm (CTTP) là khái niệm pháp lý về hành vi phạm tội, là hệ thống các dấu hiệu cần và đủ đặc trưng cho từng tội phạm cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự. Cấu thành tội phạm là một phạm trù chủ quan được xây dựng một cách khách quan dựa trên quy định của luật hình sự. Chính vì thế, nó đã trở thành cơ sở pháp lý để định tội. Cấu thành tội phạm, nói một cách khách quan, không thể
hiện hết các yếu tố phong phú của tội phạm mà chỉ thể hiện các yếu tố cần và đủ (các dấu hiệu điển hình, đặc trưng nói lên bản chất của tội phạm ấy) cho việc định tội. Chính vì thế, quá trình định tội cần giải quyết hai vấn đề: nhận thức đúng đắn các dấu hiệu Cấu thành tội phạm và xác định các tình tiết của hành vi phạm tội được thực hiện nhằm tìm ra sự đồng nhất giữa các yếu tố luật định và các tình tiết khách quan.

Cấu thành tội phạm được xem là cơ sở pháp lý duy nhất để định tội, là mô hình pháp lý có những tín hiệu cần và đủ để xác lập nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự so với người phạm tội. Bởi vì, một trong những đặc thù của tội phạm là được lao lý trong Luật hình sự. Luật hình sự pháp luật tội phạm bằng cách diễn đạt những tín hiệu của hành vi phạm tội, từ cơ sở pháp lý đó, những nhà lý luận mới khái quát thành những tín hiệu đặc trưng chung gọi là Cấu thành tội phạm. Vì thế, những cán bộ thực thi tố tụng cần nhận thức đúng đắn thực chất những tín hiệu Cấu thành tội phạm trong quy trình định tội .
Chú ý, khi xem xét những tín hiệu Cấu thành tội phạm cần xem xét cả những lao lý phần chung và phần những tội phạm Bộ luật hình sự. Làm sáng tỏ Cấu thành tội phạm và những tín hiệu của nó là bảo vệ quan trọng so với việc định tội. Định một tội danh đúng yên cầu cán bộ triển khai tố tụng phải có trình độ pháp lý, kiến thức và kỹ năng trình độ và nhiệm vụ tốt, có kinh nghiệm tay nghề thực tiễn. Đồng thời, Nhà nước phải bảo vệ pháp lý phân phối được đời sống phong phú, không ngừng triển khai xong, bảo vệ lý giải, hướng dẫn luật kịp thời, tránh việc vận dụng luật một cách xích míc và lý giải tuỳ tiện .

IV. Các giai đoạn của của quá trình định tội danh

Quá trình định tội danh là quy trình xác lập sự giống hệt của những diễn biến cơ bản, nổi bật nhất của một hành vi nguy hại cho xã hội đã được triển khai với những tín hiệu cấu thành tội phạm nào đó được pháp luật trong pháp luật hình sự .

  • Bước 1: Xác định loại quy phạm pháp luật (QPPL)
  • Bước 2: Xác định các dấu hiệu cùng loại của hành vi phạm tội CTTP được nếu ở chương nào của Bộ luật hình sự (BLHS)
  • Bước 3: Đối chiếu và so sánh các loại dấu hiệu tội phạm (tội gì được quy định ở khoản nào, điều nào?)

Câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu:

  1. Bộ luật hình sự có ý nghĩa như thế nào đối với định tội danh?
  2. Khi định tội danh, các quy phạm pháp luật hình sự nào được áp dụng?
  3. Định tội danh dựa vào mô hình pháp lý như thế nào?
  4. Các giai đoạn của quá trình định tội danh là gì?

Chương III: Định tội danh theo yếu tố của cấu thành tội phạm

I. Định tội danh theo khách thể của tội phạm

a. Khách thể chung của tội phạm (Ví dụ: Khoản 1 Điều 8)

Căn cứ vào khách thể chung, người định tội danh xác lập người thực thi hành vi có phạm tội hay không .

b. Khách thể loại (Ví dụ: các chương của phần thứ hai)

Căn cứ vào khách thể loại, người định tội danh xác lập được hành vi phạm tội nào được hành vi phạm tội được pháp luật ở chương nào của Bộ luật hình sự để làm cơ sở xác lập cấu thành tội phạm đơn cử đơn cử .

c. Khách thể trực tiếp 

Căn cứ vào khách thể trực tiếp người định tội danh xác lập được cấu thành tội phạm đơn cử tương ứng với hành vi phạm tội của người phạm tội .

Giải quyết tình huống:

Tùng tinh chỉnh và điều khiển xe xe hơi chở dầu từ Bình Phước về thành phố Buôn Mê Thuột, cùng đi có phụ lái là Trần Văn Loan. Khi xe đến trạm thu phí số 3 trên quốc lộ 14, Tùng cho xe dừng lại, Loan xuống xe đưa 50.000 đồng bằng tiền lẻ cho Lục ( nhân viên cấp dưới bán vé ), Lục cố ý đếm lâu nên Loan chửi thề : ‘ ‘ ĐM ! Các anh làm ăn dở quá ’ ’. Đông ( nhân viên cấp dưới bán vé ) chạy lại mở cửa xe Tùng và đấm vào chân Loan. Loan đẩy Đông ra và đóng cửa xe lại. Dù đã xé vé nhưng nhân viên cấp dưới không mở barie nhu yếu Tùng và Loan phải xin lỗi. Tùng liền tinh chỉnh và điều khiển xe tông barie chạy luôn với vận tốc 20 km / h. Đông đuổi xe máy chạy theo nhu yếu Tùng dừng lại nhưng Tùng vẫn cho xe chạy đều khoảng chừng 20 km / h và đâm thẳng vào xe của Đông. Hậu quả Đông văng ra giữa đường bị xe của Tùng cán chết .

Có 2 quan điểm về tội của Tùng :
1. Tội vi phạm pháp luật về điều khiển và tinh chỉnh phương tiện đi lại giao thông vận tải đường đi bộ dựa vào khách thể trực tiếp là pháp luật về tinh chỉnh và điều khiển phương tiện đi lại giao thông vận tải đường đi bộ .
2. Tội giết người dựa vào khách thể trực tiếp là tính mạng con người của người khác .

– Khi định tội danh cần phải xem xét đối tượng tác động của tội phạm. Vì:

+ Đối tượng tác động ảnh hưởng của tội phạm là yếu tố có ý nghĩa định tội .
Ví dụ : Hàng cấm, hàng giả …
+ Trong 1 số ít trường hợp, đối tượng người tiêu dùng phạm tội là diễn biến định khung của tội phạm .
Ví dụ : Người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trong tội hiếp dâm theo Điều 141 BLHS …
+ Trong những trường hợp, nếu không phải là yếu tố định tội, định khung hình phạt, việc xác lập đối tượng người tiêu dùng ảnh hưởng tác động của tội phạm có ý nghĩa trong việc quyết định hành động hình phạt .
Ví dụ : Các diễn biến tăng nặng TNHS ở Điều 52 BLHS như phạm tội so với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai hoặc người đủ 70 tuổi trở lên …

II. Định tội danh theo mặt khách quan của tội phạm

a. Những vấn đề chung

– Trong lý luận Luật hình sự, địa thế căn cứ vào ý nghĩa pháp lý, những tín hiệu thuộc mặt khách quan được phân loại thành những tín hiệu bắt buộc và những tín hiệu không bắt buộc .
– Những tín hiệu bắt buộc của mặt khách quan luôn là tín hiệu của cấu thành tội phạm có ý nghĩa định tội, đó là :

  • Hành vi phạm tội
  • Hậu quả của tội phạm
  • Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội và hậu quả xảy ra (CTTP vật chất)

b. Xác định hành vi nguy hiểm cho xã hội trong quá trình định tội danh

– Để định tội danh đúng, việc xác lập, phân loại được những cấu thành tội phạm : cấu thành nào có hành vi chỉ là hành vi, cấu thành nào có hành vi chỉ là không hành vi ; cấu thành nào có cả hành vi và không hành vi có ý nghĩa rất quan trọng .
– Người thực thi định tội danh cần quan tâm, hành vi phạm tội hoàn toàn có thể là một động tác xảy ra một lần trong thời hạn ngắn hoặc là tổng hợp những động tác .
Nó hoàn toàn có thể lặp đi lặp lại trong một thời hạn lê dài, hoàn toàn có thể ảnh hưởng tác động trực tiếp đến đối tượng người tiêu dùng của tội phạm, cũng hoàn toàn có thể là ảnh hưởng tác động gián tiếp trải qua phương tiện kỹ thuật, máy móc, súc vật …

Giải quyết tình huống:

M và Dũng rủ nhau vào rừng tràm quan hệ tình dục. Hậu, Hùng và Thắng ( bạn của Dũng ) đã kéo nhau rình xem. Dũng phát hiện và rủ cả bọn vào quan hệ với M. Cả bọn chấp thuận đồng ý nhưng M không đồng ý chấp thuận nên Dũng lấy quần của M và nói nếu không cho bạn mình quan hệ thì sẽ mang quần đưa về cho chồng M. M không nói gì. Dũng ra bảo bản mình vào với M. Hậu vào trước thấy M không mặc quần áo nhưng không giao cấu với M. Thắng vào bị M đẩy ngã nhưng vẫn giao cấu được với M. Hùng cũng khai đã giao cấu được với M .

Có 2 quan điểm : 1. Tội hiếp dâm / 2. Tội cưỡng dâm

c. Xác định hậu quả của tội phạm trong quá trình định tội danh

– Trong lý luận Luật hình sự, địa thế căn cứ vào ý nghĩa hậu quả của tội phạm so với định tội danh và hình thức cấu trúc của quy phạm pháp luật để phân loại cấu thành tội phạm thành cấu thành vật chất và cấu thành hình thức .
– Phân biệt 3 loại hậu quả của tội phạm với ý nghĩa pháp lý như sau :

  • Hậu quả được quy định là một yếu tố bắt buộc của cấu thành tội phạm.
  • Hậu quả của tội phạm tuy không có ý nghĩa định tội danh nhưng lại có ý nghĩa định khung.
  • Hậu quả không được luật quy định là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm và cũng không có ý nghĩa định khung tăng nặng cũng có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc quyết định hình phạt.

Nội dung thảo luận:

d. Xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội và hậu quả xảy ra trong quy trình định tội danh
e. Phương tiện, thời hạn, khu vực, thực trạng phạm tội và việc định tội danh

III. Định tội danh theo chủ thể của tội phạm

Các tín hiệu pháp lý hình sự của chủ thể của tội phạm được xem xét trong quy trình định tội danh gồm có : NLTNHS, tuổi, chủ thể đặc biệt quan trọng .

IV. Định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm

Các tín hiệu thuộc mặt chủ quan của tội phạm được chia thành 2 nhóm : Các tín hiệu bắt buộc ( Lỗi ) và tín hiệu không bắt buộc ( Động cơ, mục tiêu phạm tội ) .

Câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu:

  1. Phân tích định tội danh theo khách thể của tội phạm.
  2. Phân tích định tội danh theo mặt khách quan của tội phạm.
  3. Phân tích định tội danh theo chủ thể của tội phạm.
  4. Phân tích định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm.

Chương IV: Định tội danh hành vi phạm tội chưa hoàn thành

I. Xác định các giai đoạn pháp tội chưa hoàn thành và việc định tội danh phạm tội chưa hoàn thành.

Luật hình sự Nước Ta không chỉ xem hành vi thỏa mãn nhu cầu không thiếu những tín hiệu của cấu thành tội phạm cơ bản là tội phạm, mà còn xem cả hành vi chuẩn bị sẵn sàng cho việc triển khai tội phạm cố ý cũng như hành vi chưa thỏa mãn nhu cầu hết những tín hiệu của cấu thành tội phạm của một tội cố ý vì nguyên do khách quan là tội phạm. Và để có cơ sở cho việc truy cứu nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự, thì hành vi sẵn sàng chuẩn bị phạm tội cũng như hành vi phạm tội chưa đạt cũng có những đặc thù cấu thành riêng không liên quan gì đến nhau : đó là cấu thành tội phạm của chuẩn bị sẵn sàng phạm tội và cấu thành tội phạm của phạm tội chưa đạt .

Cấu thành tội phạm của chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt không được phản ánh trực tiếp tại từng tội danh cụ thể. Dấu hiệu của hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt được quy định trong các quy phạm thuộc phần chung Bộ luật hình sự. Đó là các dấu hiệu có tính chất chung cho tất cả các tội danh nhưng chưa phải là cấu thành của chuẩn bị phạm tội và cấu thành của phạm tội chưa đạt của riêng một tội phạm cụ thể nào cả. Cấu thành tội phạm chỉ được hình thành trên cơ sở kết hợp cấu thành tội phạm của một tội phạm cụ thể với quy định chung về chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Vì thế, nếu đối chiếu hành vi chuẩn bị phạm tội hay phạm tội chưa đạt với riêng cấu thành cơ bản của một tội cụ thể thì hành vi này hoặc không thỏa mãn, hoặc chưa thỏa mãn hết những dấu hiệu của cấu thành tội phạm cơ bản. Nhưng nếu đặt cấu thành cơ bản trong mối liên hệ với điều luật quy định về
các giai đoạn thực hiện tội phạm thì hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt đều hoàn toàn thỏa mãn những dấu hiệu của cấu thành tội phạm cơ bản và của các quy định về giai đoạn thực hiện tội phạm.

Khi định tội danh đối với hành vi phạm tội chưa hoàn thành, việc xác định đúng giai đoạn thực hiện tội phạm là một việc làm rất quan trọng, bởi vì với mỗi tội danh, nhà làm luật quy định thời điểm hoàn thành tội phạm không giống nhau. Ví dụ như trong “tội cướp tài sản” (điều 133) thì tội phạm hoàn thành từ thời điểm người phạm tội có hành vi tấn công (dùng vũ lực, đe doạ dùng ngay tức khắc vũ lực hoặc các hành vi khác…) dù người phạm tội có chiếm đoạt được tài sản hay chưa, nhưng đối với một số tội phạm khác thì thời điểm tội phạm hoàn thành là thời điểm người phạm tội lấy được tài sản khỏi nơi cất giữ, ví dụ như “tội công nhiên chiếm đoạt tài sản” (điều 137) hoặc “tội cướp giật tài sản” (điều 136)…v.v…

Ngoài ra, những quy định về chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt chỉ được thể  hiện ở một số tội phạm nhất định. Có những tội danh mà do những tính chất khách quan đặc thù nên nhà làm luật đã không quy định về các giai đoạn thực hiện tội phạm. Thứ nhất, đối với trường hợp không hành động là tội phạm, như “tội không cứu giúp người đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng” (điều 102) hoặc “tội không tố giác tội phạm” (điều 314), đối với những tội phạm đó thì không thể có giai đoạn chuẩn bị phạm tội hay phạm tội chưa đạt, bởi vì người phạm tội hoàn toàn không dự đoán được việc xảy ra một tội phạm cụ thể, những tình tiết khách quan được mô tả trong những tội danh tương ứng diễn ra trước khi người phạm tội có hành vi “không hành động”, vì thế người phạm tội không hề có sự chuẩn bị trước sẽ làm như thế nào, và cũng chính vì không hề có ý định phạm tội từ trước nên vấn
đề tội phạm được thực hiện đến giai đoạn nào cũng không được đặt ra, thế nên trong những trường hợp không hành động chỉ đặt ra vấn đề là tội phạm đã hoàn thành hoặc không có tội phạm mà thôi. Thứ hai, đối với những tội phạm mà Bộ luật hình sự quy định để thỏa mãn cấu thành tội phạm cơ bản cần có dấu hiệu “bị xử phạt hành chính” hoặc “bị xử lý kỷ luật” thì khi hành vi được thực hiện cũng không bị coi là phạm tội chưa đạt. Khi đó, người có hành vi sẽ bị xử phạt hành chính hoặc bị xử lý kỷ luật thay vì bị truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn tội phạm chưa hoàn thành. Ví dụ, Điều 125 Bộ luật hình sự quy định: “Người nào chiếm đoạt thư, điện báo, telex…đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm…”. Nếu người có hành vi chiếm đoạt thư, điện báo, telex…mà chưa bị
xử lý kỷ luật hoặc xử phạt hành chính về hành vi này thì không bị xem là phạm tội chưa đạt tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín của người khác mà chỉ bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt hành chính.

II. Định tội danh trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt hành vi phạm tội

Trong luật hình sự Việt Nam, chế định tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là một trong những chế định thể hiện tính nhận đạo của pháp luật Việt Nam. Hành vi nửa chừng tự ý chấm dứt việc phạm tội làm thay đổi một cách cơ bản mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi đã thực hiện và mức độ nguy hiểm cho xã hội của bản thân người thực hiện hành vi. Theo quy định tại điều 16 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):

Điều 16. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội
Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng, tuy không có gì ngăn cản. Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự về tội định phạm; nếu hành vi thực tế đã thực hiện có đủ yếu tố cấu thành của một tội khác, thì người đó phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

Theo quy định này thì nếu như hành vi khách quan mà người phạm tội thực hiện trước khi tự ý nửa chừng chấm dứt việc thực hiện tội phạm có dự tính đã đủ dấu hiệu để cấu thành một tội độc lập khác thì người đó vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Ví dụ, A có ý định trục lợi riêng nên đã tiến hành sửa chữa, làm sai lệch nội dung giấy tờ, tài liệu để tham ô, nhưng sau đó A đã tự ý nửa chừng chấm dứt việc thực hiện tội tham ô, như vậy A sẽ được miễn trách nhiệm hình sự về “tội tham ô” (Điều 353), nhưng hành vi sửa chữa nội dung giấy tờ, tài liệu của A đã có đủ dấu hiệu để cấu thành “tội giả mạo trong công tác” (Điều 359) và A phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

Khi xây dựng điều 16 về chế định tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội và vấn đề miễn trách nhiệm hình sự, nhà làm luật có lẽ không hạn chế phạm vi áp dụng của điều luật. Điều này có nghĩa là, pháp luật hình sự Việt Nam miễn trách nhiệm hình sự đối với tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội trong các giai đoạn của việc thực hiện tội phạm chưa hoàn thành, bao gồm cả giai đoạn chuẩn bị phạm tội, tội phạm chưa đạt chưa hoàn thành. Riêng với giai đoạn phạm tội chưa đạt đã hoàn thành, đa số các quan điểm không thừa nhận xảy ra tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội trong giai đoạn này.

Đối với giai đoạn chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành thì người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự nếu hành vi tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội đáp ứng được hai điều kiện cơ bản sau đây:

  • Một là, việc chấm dứt thực hiện ý định hoặc hành vi phạm tội của người phạm tội phải tự nguyện và dứt khoát, tức là người đó phải từ bỏ thực sự ý định phạm tội hoặc hành vi phạm tội mà họ đã bắt đầu, chứ không phải tạm dừng chốc lát để chờ cơ hội, điều kiện thuận lợi để tiếp tục thực hiện tội phạm.
  • Hai là, việc chấm dứt việc thực hiện tội phạm phải do chính bản thân người đó tự quyết định, mặc dù vào thời điểm thực tế quyết định việc chấm dứt việc thực hiện tội phạm, người phạm tội nhận thức được khả năng thực tế khách quan vẫn cho phép tiếp tục thực hiện tội phạm.

Câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu:

  1. Định tội danh đối với hành vi phạm tội chưa hoàn thành được tiến hành như thế nào?
  2. Định tội danh trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được tiến hành như thế nào?

Chương V: Cạnh tranh quy phạm pháp luật và định tội danh

I. Vấn đề cạnh tranh quy phạm pháp luật hình sự về định tội

a. Cạnh tranh quy phạm pháp luật hình sự trong định tội danh là gì?

Cạnh tranh quy phạm pháp luật hình sự trong định tội danh là trường hợp khi một hành vi phạm tội cùng bao hàm một số ít điều luật hoặc một số ít khoản của điều luật pháp luật những tội phạm đơn cử của BLHS
Cạnh tranh quy phạm pháp luật hình sự là một trong những nguyên do cơ bản phát sinh thực tranh xung đột quan điểm trong việc định tội danh .

b. Phân loại (có 3 loại)

  • Cạnh tranh giữa các quy phạm pháp luật chung và quy phạm pháp luật riêng
  • Cạnh tranh giữa các quy phạm pháp luật riêng với nhau
  • Cạnh tranh giữa phần và toàn bộ

II. Cạnh tranh quy phạm pháp luật chung và quy phạm pháp luật riêng

Khi định tội trong trường hợp có sự canh tranh giữa những QPPL chung và riêng thì QPPL riêng được ưu tiên vận dụng để định tội .

Ví dụ:

  • A vô ý làm chết người do bất kỳ nguyên nhân nào đó thì tội danh của A sẽ được định theo QPPL quy định tại Điều 128 (Tội vô ý làm chết người).
  • A vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính thì tội danh của A sẽ được định theo QPPL quy định tại Điều 129.QPPL ở Điều 129 là QPPL riêng trong quan hệ với QPPL chung (Điều 128).

III. Cạnh tranh giữa các quy phạm pháp luật riêng với nhau

Đối với những trường hợp cạnh tranh đối đầu giữa những QPPL riêng thì phức tạp hơn. Một trong số những dạng cạnh tranh đối đầu giữa những QPPL riêng thường gặp là cạnh tranh đối đầu của những QPPL với những diễn biến định khung tăng nặng và những diễn biến định tội .

Ví dụ: Trường hợp B giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng (Điều 126) nhưng người mà B giết lại là ‘‘cô giáo của mình’’ và đang là ‘‘phụ nữ mà biết là có thai’’ (các tình tiết định khung tăng nặng tại Khoản 1 Điều 123 – Tội giết người)

=> Quy tắc là áp dụng QPPL có chứa tình tiết định tội để định tội cho hành vi phạm tội. (Trong ví dụ trên áp dụng Điều 126)

Ví dụ: Trường hợp C cướp tài sản ‘‘có sử dụng vũ khí’’ và ‘‘tái phạm nguy hiểm’’ (các tình tiết định khung tăng nặng tại Khoản 2 Điều 168) và tài sản mà C cướp ‘‘có giá trị từ 500 triệu đồng trở lên’’ (tình tiết tăng nặng tại Khoản 4 Điều 168).

=> Quy tắc là ưu tiên áp dụng QPPL có chứa các tình tiết có giá trị tăng nặng cao nhất.

Ví dụ: Trường hợp phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142) có tình tiết định khung tại khoản 3 là ‘‘Nhiều người hiếp một người’’ nhưng người bị hại ở đây lại là ‘‘người dưới 13 tuổi’’ (khoản 1).

=> Quy tắc là áp dụng QPPL có chứa các tình tiết cho giá trị tăng nặng cao nhất.

Câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu:

  1. Trình bày hiểu biết về khái niệm và các loại cạnh tranh quy phạm pháp luật hình sự và ý nghĩa của việc hiểu biết về những vấn đề đó?
  2. Nêu và phân tích các quy tắc áp dụng quy phạm pháp luật khi có cạnh tranh giữa quy phạm chung và quy phạm riêng?
  3. Nêu và phân tích các quy tắc áp dụng quy phạm pháp luật khi có cạnh tranh giữa các quy phạm riêng với nhau.

Chương VI: Định tội danh trong trường hợp có nhiều tội phạm

I. Định tội danh trong trường hợp phạm nhiều tội

a. Các dấu hiệu cơ bản để xác định trường hợp phạm nhiều tội

  • Có lỗi trong việc thực hiện hai hay nhiều tội phạm
  • Các hành vi đó được quy định trong phần các tội phạm của BLHS
  • Người phạm tội chưa bị xét xử về một tội nào trong số các tội phạm đó

b. Trong lý luận luật hình sự, cần phân biệt 2 dạng phạm nhiều tội là:

– Phạm nhiều tội thực tế: Là trường hợp khi một người thực hiện nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội độc lập khác nhau và cách nhau một khoảng thời gian nhất định, những hành vi đó cấu thành hai hoặc nhiều tội phạm được quy định trong các điều luật khác nhau hoặc trong những khoản khác nhau của điều luật thuộc phần các tội phạm của BLHS.

Ví dụ : A trộm cắp gia tài của nhà B lấy đi 200 triệu đồng, 2 ngày sau A lại cướp giật điện thoại cảm ứng Iphone X trị giá khoảng chừng 30 triệu đồng .
* Lưu ý : Khác với “ phạm tội 2 lần trở lên ”, phạm nhiều tội thực tiễn gồm có những tội phạm khác loại ( Từng hành vi phạm tội có tính độc lập, tiềm ẩn cấu thành của một tội phạm riêng không liên quan gì đến nhau )

– Phạm tội tư tưởng: Là trường hợp khi một người thực hiện một hành vi nguy hiểm cho xã hội và hành vi đó cấu thành hai hoặc nhiều tội phạm được quy định trong các điều luật khác nhau hoặc trong những khoản khác nhau của điều luật thuộc phần các tội phạm của BLHS.

Ví dụ : Hành vi giết người khi thực thi hành vi cướp gia tài là dạng phạm nhiều tội tư tưởng .
* Lưu ý :

  • Đối với trường hợp phạm nhiều tội tư tưởng, hành vi phạm tội của bị cáo mang tính chất của một hành vi phạm tội đơn nhất.
  • Trong những trường hợp khác khi hành vi phạm tội của bị cáo không mang tính chất của một hành vi phạm tội đơn nhất thì không thể có dạng phạm tội tư tưởng, mà có thể là phạm nhiều tội thực tế, hoặc phạm tội 2 lần trở lên hoặc là tái phạm, tái phạm nguy hiểm…

II. Định tội danh trong trường hợp phạm tội hai lần trở lên, tái phạm và tái phạm nguy hiểm

a. Định tội danh trong trường hợp phạm tội hai lần trở lên

– Phạm tội 2 lần trở lên là trường hợp một người phạm tội từ 2 lần trở lên. Các tội phạm mà người đó thực hiện cũng có thể là giống nhau hoặc khác nhau (cùng loại hoặc khác loại). Mỗi hành vi phạm tội phải có tính độc lập.

-> Cần phân biệt “ phạm tội 2 lần trở lên ” với phạm tội liên tục, phạm tội lê dài. Trường hợp phạm tội liên tục và phạm tội lê dài cần được coi như một tội phạm độc lập đơn nhất .
– Tình tiết phạm tội 2 lần trở lên trong BLHS được nhà làm luật lao lý với hai ý nghĩa khác nhau :

  • Là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
  • Là tình tiết định khung tăng nặng đối với một số loại tội phạm nhất định

– Để xác lập một trường hợp nào đó là phạm tội 2 lần trở lên, thì tối thiểu phải có hai hành vi bị xem là tội phạm. Vì thế không hề xem là phạm tội nhiều lần trong trường hợp một người triển khai hai hành vi nguy hại cho xã hội, nhưng trong đó chỉ có một hành vi bị xem là tội phạm, còn hành vi khác tuy có tín hiệu của một tội phạm được lao lý, nhưng do mức độ nguy hại cho xã hội của hành vi đó không đáng kể, nên được xếp vào loại những hành vi vi phạm hành chính, hoặc những dạng vi phạm pháp lý khác .

Ví dụ: A có hành vi vượt đèn đỏ và gây tai nạn cho B làm B bị thương nặng. Trong trường hợp, A không phải phạm tội nhiều lần, mà A chỉ phạm một tội, đó là “tội vi phạm quy định về điều khiển giao thông đường bộ” (Điều 260 BLHS), còn hành vi vượt đèn đỏ của A không phải là tội phạm, mà chỉlà hành vi vi phạm hành chính thông thường.

– Phạm tội 2 lần trở lên gồm có cả trường hơp khi một người thực thi những tội phạm đã hoàn thành xong lẫn những tội phạm chưa hoàn thành xong .

Ví dụ: Một người đã thực hiện hai hành vi trộm cắp tài sản, trong đó hành vi phạm tội thứ nhất là tội phạm chưa hoàn thành và hành vi phạm tội thứ hai là tội phạm đã hoàn thành, thì vẫn áp dụng là “phạm tội 2 lần trở lên”.

-> Phạm tội có đặc thù chuyên nghiêp cũng là một dạng của phạm tội 2 lần trở lên được nhà làm luật lao lý với 2 ý nghĩa : Tình tiết định khung tăng nặng và diễn biến tăng nặng nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự .
-> Để định tội danh theo diễn biến này, cần xác lập bị cáo triển khai những tội phạm cùng tội danh 2 lần trở lên và hoạt động giải trí phạm tội là nguồn sống chính hoặc nguồn sống bổ trợ tiếp tục của bị cáo .

b. Định tội danh trong trường hợp tái phạm và tái phạm nguy hiểm

Tình tiết tái phạm được quy định tại điều 53 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) với ý nghĩa là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, tái phạm nguy hiểm còn có ý nghĩa là tình tiết định khung tăng nặng đối với một số tội phạm nhất định như: khoản 2 điểm h điều 168 tội cướp tài sản; điểm g khoản 2 điều 178 tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản; hoặc điểm m khoản 2 điều 192 tội sản xuất, buôn bán hàng giả…

Khoản 1 điều 53 Bộ luật hình sự năm ngoái pháp luật : “ Tái phạm là trường hợp đã bị phán quyết, chưa được xóa án tích và lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý hoặc thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt quan trọng nghiêm trọng do vô ý. ” .
Theo pháp luật này, thì một người bị coi là tái phạm khi có vừa đủ những điều kiện kèm theo sau đây :
– Một là, người đó đã bị phán quyết. Người đã bị phán quyết là người có bản án kết tội của Toà án mà không nhờ vào vào việc bản án đó có hiệu lực thực thi hiện hành pháp lý hay chưa. Vì vậy, ngay từ khi tuyên án kết tội thứ nhất so với một người mà người đó lại phạm tội mới theo pháp luật tại khoản 1 điều 53 thì được coi là tái phạm ( pháp luật này không vận dụng so với người chưa thành niên phạm tội ) .
– Hai là, người bị phán quyết chưa được xoá án tích. Điều này có nghĩa là điều kiện kèm theo bắt buộc là việc phán quyết đó phải phát sinh án tích và án tích chưa được xoá, mà người đó lại phạm tội mới thì mới xem là tái phạm .
– Ba là, phạm tội mới do cố ý hoặc tội rất nghiêm trọng, đặc biệt quan trọng nghiêm trọng do vô ý. Để xác lập tái phạm, luật hình sự lao lý tội phạm mới được triển khai phải thuộc một số ít trường hợp phạm tội nhất định như phạm tội mới do cố ý, hoặc tội rất nghiêm trọng, đặc biệt quan trọng nghiêm trọng do vô ý, biểu lộ nhân thân của người phạm tội không chịu tiếp thu những giải pháp tái tạo giáo dục của pháp lý .
Khoản 2 điều 53 Bộ luật hình sự năm ngoái pháp luật :

2. Những trường hợp sau đây được coi là tái phạm nguy khốn :
a ) Đã bị phán quyết về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt quan trọng nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích và lại thực hiện hành vi phạm tội về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt quan trọng nghiêm trọng do cố ý ;
b ) Đã tái phạm, chưa được xóa án tích và lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý .

Tái phạm nguy hiểm là trường hợp đặc biệt của tái phạm nên vẫn đòi hỏi những dấu hiệu cần và đủ như đối với trường hợp tái phạm. Tuy nhiên, vì là một trường hợp đặc biệt của tái phạm, nên tái phạm nguy hiểm cũng có những điều kiện riêng khi áp dụng. Đó là khi định tội danh đối với trường hợp tái phạm nguy hiểm, cần phải xác định rõ trạng thái án tích của người phạm tội, tức là phải xác định được, ngoài những điều kiện quy định tại điều 53, thì bị cáo đã bị xét xử về tội đầu và án tích của tội đó vẫn chưa được xoá.

Tái phạm nguy khốn được xem là diễn biến tăng nặng nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự được lao lý tại điểm h khoản 1 điều 52 và đồng thời là tín hiệu định khung tăng nặng so với 1 số ít tội phạm nhất định, như tội bắt cóc nhằm mục đích chiếm đoạt gia tài ( điều 169 khoản 1 điểm i ) ; tội lạm dụng tin tưởng chiếm đoạt gia tài ( điều 175 khoản 2 điểm g ) ; hoặc tội luân chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới ( điều 189 khoản 2 điểm g ) …
Một cơ sở pháp lý khác để xác lập hành vi nguy khốn của một người là tái phạm nguy khốn, đó là tất cả chúng ta phải xác lập được trước đó bị cáo đã bị Toà án coi là tái phạm, có nghĩa là những điểm, khoản pháp luật về tín hiệu tái phạm nguy khốn là diễn biến định khung tăng nặng chỉ được vận dụng trong trường hợp người đó đã bị Toà án xem là tái phạm trước khi người đó phạm tội mới .

Câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu:

  1. Định tội danh trong trường hợp phạm nhiều tội được tiến hành như thế nào?
  2. Định tội danh trong trường hợp phạm tội 2 lần trở lên, tái phạm, tái phạm nguy hiểm được tiến hành như thế nào?

Chương VII: Lý luận chung về quyết định hình phạt

I. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của quyết định hình phạt

a. Khái niệm

Quyết định hình phạt là hoạt động thực tiễn của tòa án thực hiện sau khi xác định tội danh để đưa ra các biện pháp xử lý tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi bị cáo đã thực hiện.

b. Đặc điểm của quyết định hình phạt

Quyết định hình phạt là một hoạt động thực tiễn có tính đặc thù của Toà án trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Dựa vào các quy định của pháp luật hình sự, hoạt động quyết định hình phạt nhằm giải quyết vấn đề TNHS của người phạm tội trong các trường hợp phạm tội cụ thể. Trên cơ sở đó, hình phạt được quyết định một cách công bằng, bình đẳng, đảm bảo sự kết hợp giữa trừng trị với giáo dục người phạm tội và phòng ngừa chung. Qua đó, có thể thấy quyết định hình phạt có những đặc điểm sau:

– Quyết định hình phạt là hoạt động nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự của Hội đồng xét xử.
Đối tượng điều chỉnh của ngành Luật hình sự là những quan hệ xã hội tiêu cực phát sinh giữa một bên là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm với bên kia là Nhà nước có nghĩa vụ bảo vệ các quan hệ xã hội, trong đó có quan hệ pháp luật hình sự. Trong quan hệ pháp luật hình sự đó, nghĩa vụ và TNHS của người phạm tội không mặc nhiên phát sinh nếu không có hoạt động xét xử của cơ quan Toà án được tiến hành trên cơ sở tuân thủ nghiêm ngặt những quy trình, thủ tục tố tụng do BLTTHS quy định để chứng minh người đó phạm tội và áp dụng các biện pháp chế tài của luật hình sự đối với họ. Do đó, quyết định hình phạt luôn luôn là hoạt động nhận thức và áp dụng pháp luật hình sự do Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân tiến hành trên cơ sở căn cứ vào các quy định của BLHS về quyết định hình phạt đối với từng trường hợp phạm tội cụ thể. Các quy định của BLHS là những quy phạm pháp luật hình sự có tính khái quát cao và không phải để áp dụng riêng cho một tội phạm cụ thể nào nên quyết định hình phạt không thể mang tính tự động, dập khuôn mà ngược lại luôn đòi hỏi Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân phải có tính sáng tạo. Tức là, sau khi đã thực hiện việc định tội danh, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân phải cân nhắc, đánh giá, lựa chọn các quy phạm của BLHS (cả phần chung và phần các tội phạm) trên cơ sở nhận thức đúng nội dung, yêu cầu, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, khả năng giáo dục, cải tạo của người phạm tội để quyết định một hình phạt tương xứng. Chỉ khi lựa chọn chính xác các quy phạm của BLHS mới có thể quyết định hình phạt đúng. Do đó, quyết định hình phạt là hoạt động nhận thức và vận dụng các quy phạm pháp luật hình sự một cách sáng tạo của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân để hình phạt được tuyên không những đảm bảo tính pháp lý, chính trị – xã hội mà còn là phương án tối ưu để đạt được các mục đích của hình phạt. Điều này hoàn toàn đúng như Mác đã viết: “Nếu như luật pháp tự nó vận dụng được thì Toà án sẽ là thừa”

– Đối tượng của Quyết định hình phạt là cá thể người phạm tội .
Pháp luật hình sự Nước Ta lúc bấy giờ chỉ thừa nhận chủ thể của tội phạm là con người đơn cử đã thực thi hành vi nguy hại cho xã hội bị coi là tội phạm và có lỗi trong điều kiện kèm theo trọn vẹn có đủ năng lượng TNHS và đạt độ tuổi luật định tại thời gian triển khai tội phạm. Trường hợp, người bị coi là phạm tội ( bị cáo ) được đưa ra xét xử nhưng qua quy trình xét xử lại không có tội và được ghi nhận bằng bản án tuyên vô tội của Toà án thì đương nhiên việc quyết định hành động hình phạt sẽ không diễn ra. Điều này đã cho thấy, quyết định hành động hình phạt chỉ diễn ra khi người phạm tội qua quy trình xét xử bị chứng minh và khẳng định là có tội bằng bản án kết kết tội của Toà án có thẩm quyền và phải chịu hình phạt theo lao lý của BLHS. Do đó, đối tượng người tiêu dùng của quyết định hành động hình phạt chỉ là người phạm tội bị phán quyết và chính người này sẽ phải chấp hành hình phạt mà Toà án đã tuyên chứ không ai hoàn toàn có thể chấp hành thay, mặc dầu là tự nguyện. Có như vậy, hình phạt mới phát huy được tính năng trừng trị và giáo dục, tái tạo người phạm tội. Đối với pháp nhân phạm tội, việc quyết định hành động hình phạt cũng được thực thi so với từng cá thể người phạm tội trên cơ sở hành vi và hậu quả nguy hại cho xã hội, lỗi và TNHS của họ thì hình phạt mới đạt được mục tiêu trừng trị và giáo dục người phạm tội .
– Phạm vi của quyết định hành động hình phạt gồm có những nội dung :
Về lý luận cũng như thực tiễn, quyết định hành động hình phạt chỉ diễn ra sau khi Toà án đã triển khai hoạt động giải trí định tội danh và chỉ trong trường hợp người phạm tội bị khẳng định chắc chắn là có tội. Đây chính là hiệu quả của hoạt động giải trí chứng tỏ tội phạm do Toà án triển khai dựa trên những tài liệu, chứng cứ do cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát tích lũy và qua hoạt động giải trí xét hỏi, tranh tụng tại phiên toà mà Toà án có được theo đúng trình tự, thủ tục do BLTTHS lao lý … .

c. Ý nghĩa của quyết định hình phạt

Quyết định hình phạt là một hoạt động tố tụng hình sự, thể hiện ở việc Toà án tuân thủ các quy định của BLHS và BLTTHS để tuyên một hình phạt đảm bảo tính công minh, có căn cứ và đúng pháp luật đối với người phạm tội bị kết án. Qua đó, góp phần tích cực vào việc bảo vệ các quyền con người và công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung. Vì vậy, quyết định hình phạt có những ý nghĩa quan trọng sau:

  • Quyết định hình phạt đúng là cơ sở pháp lý để đạt được mục đích của hình phạt.
  • Quyết định hình phạt đúng là cơ sở pháp lý đảm bảo và nâng cao hiệu quả của hình phạt.
  • Quyết định hình phạt đúng là điều kiện đảm bảo tính khả thi của hệ thống hình phạt.
  • Quyết định hình phạt đúng góp phần bảo đảm pháp chế trong Nhà nước CHXHCN Việt Nam.

II. Các nguyên tắc quyết định hình phạt

  • Nguyên tắc pháp chế Xã hội chủ nghĩa
  • Nguyên tắc nhân đạo Xã hội chủ nghĩa
  • Nguyên tắc cá thể hóa
  • Nguyên tắc công bằng

III. Các căn cứ cứ quyết định hình phạt

  • Các quy định của BLHS
  • Tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội
  • Nhân thân người phạm tội
  • Các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự

IV. Quyết định hình phạt trong một số trường hợp đặc biệt

a. Quyết định hình phạt nhẹ hơn quy định của BLHS

Điều 54 BLHS lao lý như sau :
– Tòa án hoàn toàn có thể quyết định hành động một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được vận dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật khi người phạm tội có tối thiểu 2 TTGN lao lý tại Khoản 1 Điều 51 .
– Tòa án hoàn toàn có thể quyết định hành động một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được vận dụng nhưng không bắt buộc phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật so với người phạm tội lần đầu là người giúp sức trong vụ án đồng phạm nhưng có vai trò không đáng kể .
– Trong trường hợp có đủ những điều kiện kèm theo lao lý tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 54 nhưng điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung hình phạt đó là khung hình phạt nhẹ nhất, thì Tòa án hoàn toàn có thể quyết định hành động hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn .

BÀI TẬP

A phạm tội lao lý tại khoản 2 điều 169 BLHS. Trong hành vi phạm tội của A có 2 TTGN được pháp luật tại K1Đ51 BLHS nên toà án vận dụng Điều 54 BLHS. Quyết định nào sau đây của TA là đúng với trường hợp này ?

  1. 36 tháng tù ⇐
  2. 18 tháng tù
  3. 9 tháng tù
  4. 3 năm cải tạo không giam giữ

b. Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội (Điều 55 BLHS)

c. Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án (Điều 55 BLSH)

– Trường hợp 1 : Đang phải chấp hành bản án lại bị đưa ra xét xử về tội đã phạm trước khi có bản án này .

  • Tổng hợp với hình phạt của bản án trước thành hình phạt chung
  • Phần hình phạt đã chấp hành của bản án trước được trừ vào thời gian chấp hành hình phạt chung

A ( 30 tuổi ) đã bị tòa xử phạt 16 năm tù về tội cướp gia tài. Chấp hành được 4 năm, A lại bị xét xử về tội đã triển khai trước đó – tội cố ý gây thương tích cho người khác với mức án là 19 năm tù. Như vậy, hình phạt chung mà bị cáo A phải chấp hành là bao nhiêu ?

– Trường hợp 2 : Đang phải chấp hành bản lại lại bị đưa ra xét xử về tội đã phạm sau khi có bản án này .

  • Quyết định hình phạt đối với tội mới
  • Tổng hợp với phần còn lại chưa chấp hành của bản án trước thành hình phạt chung

Bị cáo E bị tuyên phạt 12 năm tù về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo khoản 2 Điều 169. Chấp hành án được 1 năm, E lại phạm tội mới – tội giết người và bị tuyên phạt 20 năm tù. Trường hợp này, hình phạt chung mà bị cáo tiếp tục phải chấp hành là bao nhiêu?

d. Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt (Điều 57 BLSH)

Căn cứ vào :

  • Các điều của BLHS về các tội phạm tương ứng
  • Tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội
  • Mức độ thực hiện ý định phạm tội
  • Những tình tiết khiến tội phạm không thực hiện được đến cùng

– Chuẩn bị phạm tội: Hình phạt được quyết định trong phạm vi khung hình phạt được quy định trong các điều luật cụ thể.

– Phạm tội chưa đạt: 

  • CT, TH => HP <20 năm tù
  • Tù có thời hạn: HP <3/4

e. Quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm

Tòa án còn phải tuân theo địa thế căn cứ :

  • Tính chất đồng phạm
  • Tính chất và mức độ tham gia của những người đồng phạm
  • Các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự… chỉ áp dụng đối với người có tình tiết đó.

Câu hỏi hướng dẫn nghiên cứu:

  1. Phân tích các nguyên tắc quyết định hình phạt
  2. Phân tích các căn cứ quyết định hình phạt
  3. Quyết định hình phạt trong một số trường hợp đặc biệt được tiến hành như thế nào?

Ghi chú: Bài viết được được tặng hoặc được sưu tầm hoặc được biên tập với mục đích tuyên truyền pháp luật. Nếu phát hiện đáp án chưa chính xác, vui lòng góp ý tại phần Bình luận. Nếu phát hiện vi phạm bản quyền vui lòng gửi thông báo cho chúng tôi, kèm theo tài liệu chứng minh vi phạm qua Email: banquyen.vpludvn@gmail.com; Đồng thời, chúng tôi cũng rất mong nhận được tài liệu tặng từ quý bạn đọc qua Email: nhantailieu.vpludvn@gmail.com. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm tới Viện Pháp luật Ứng dụng VIệt Nam.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *