Trao đổi về việc áp dụng tình tiết “Có tính chất côn đồ” theo quy định tại điểm i khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự

Tội phạm Cố ý gây thương tích xảy ra trên địa bàn huyện Sơn Dương hàng năm đều chiếm tỷ lệ lớn trong các vụ án hình sự được khởi tố, truy tố, xét xử. Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội phạm này còn gặp một số khó khăn, vướng mắc trong đó có tình tiết “có tính chất côn đồ”.

1. Về quy định của pháp luật

– Điểm i, khoản 1, Điều 134 Bộ luật hình sự lao lý : Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe thể chất của người khác mà tỷ suất tổn thương khung hình dưới 11 % thuộc trường hợp ” có đặc thù côn đồ ” thì bị phạt tái tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm .

– Các văn bản pháp lý hướng dẫn, lý giải diễn biến ” có đặc thù côn đồ ” gồm :

+ Công văn số 38 / NCPL ngày 06/01/1976 của TANDTC tối cao và Kết luận tại Hội nghị tổng kết công tác làm việc ngành Tòa án năm 1995 lý giải : “ Khái niệm côn đồ được hiểu là hành vi của những tên coi thường pháp lý, luôn luôn phá rối trật tự trị an, sẵn sàng chuẩn bị dùng vũ lực và thích ( hay ) dùng vũ lực để uy hiếp người khác phải khuất phục mình, vô cớ hoặc chỉ vì một duyên cớ li ti là đâm chém, thậm chí còn giết người .

Hành động của chúng thường là xâm phạm sức khỏe thể chất, tính mạng con người, danh dự người khác, gây gổ hành hung người khác một cách rất vô cớ hoặc vì một duyên cớ li ti, ví dụ như đi xe đạp điện, xe máy va quyệt vào người khác, có khi chính mình có lỗi nhưng đã kiếm cớ để đánh hoặc giết người ta, mặc dầu hoàn toàn có thể người kia cũng có lỗi nhỏ. Đó là hành vi có đặc thù côn đồ. Những kẻ đâm thuê chém mướn phải coi là biểu lộ tính côn đồ ” .

+ Án lệ số 17/2018 / AL được Hội đồng Thẩm phán TANDTC trải qua ngày 17/10/2018 và được công bố theo Quyết định số 269 / QĐ-CA ngày 06/11/2018 của Chánh án TANDTC về diễn biến “ Có đặc thù côn đồ ” trong tội “ Giết người ” có đồng phạm. Trong đó yếu tố được nhìn nhận là có đặc thù “ côn đồ ” là chỉ vì xích míc li ti trong hoạt động và sinh hoạt với nhau mà đã dùng mã tấu chém nhiều nhát vào những vùng trọng điểm trên khung hình của nạn nhân .

– Về khoa học pháp lý, đặc thù “ côn đồ ” được sử dụng là một trong những diễn biến tăng nặng nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự hoặc diễn biến định khung hoặc định khung tăng nặng .

– Theo từ điển Tiếng Việt: “Côn đồ” là danh từ để chỉ kẻ chuyên gây sự, hành hung. Để áp dụng tình tiết “có tính chất côn đồ” trong tội giết người và cố ý gây thương tích, TANDTC có hướng dẫn tại Công văn số 38/NCPL ngày 06/01/1976 và tại Hội nghị tổng kết công tác ngành TAND năm 1995 như đã giải thích ở trên.

2. Thực tiễn áp dụng và một số vấn đề cần lưu ý

Vì chưa có lao lý đơn cử hành vi như thế nào được coi là “ có đặc thù côn đồ ” nên khi xử lý những vụ án về tội Cố ý gây thương tích, nhiều trường hợp những cơ quan thực thi tố tụng chưa thống nhất với nhau trong việc nhận định và đánh giá, nhìn nhận và vận dụng diễn biến này. Điều đó yên cầu phải rất thận trọng trong quy trình xem xét vận dụng để bảo vệ mọi hành vi phạm tội đều được giải quyết và xử lý nghiêm minh theo đúng lao lý của pháp lý, tránh khiếu kiện lê dài hoặc dẫn đến oan, sai nhằm mục đích bảo vệ quyền và quyền lợi hợp pháp của con người .

Theo quan điểm cá nhân của tác giả: Để áp dụng thống nhất đối với tình tiết có tính chất côn đồ đối với “Tội cố ý gây thương tích” theo điểm i, khoản 1, Điều 134, BLHS năm 2015 cần phải:

– Thứ nhất, thống nhất nhận thức về côn đồ và có đặc thù côn đồ, BLHS hiện hành pháp luật nghiêm trị so với những người côn đồ, tuy nhiên cần phải phân biệt rõ giữa “ côn đồ ” với “ phạm tội có đặc thù côn đồ ”. Khi xác lập một người côn đồ là nói đến một cá thể đơn cử ; trong khi đó xác lập hành vi “ có đặc thù côn đồ ” là chỉ hành vi của con người khi thực thi hành vi tội phạm. Do đó một con người côn đồ khi thực hiện hành vi phạm tội chưa chắc đã có đặc thù côn đồ và ngược lại .

– Thứ hai, khi nhìn nhận một hành vi có đặc thù côn đồ cần phải xem xét tổng lực, tránh xem xét một cách phiến diện như : Chỉ chú trọng xem xét đến nhân thân người phạm tội, hoặc khu vực xảy ra vụ án gây thương tích, hành vi đơn cử gây ra thương tích cho nạn nhân … mà cần xem xét đến mối quan hệ giữa người phạm tội với nạn nhân, thái độ của người phạm tội khi thực hiện hành vi phạm tội, nguyên do nào dẫn đến việc người phạm tội cố ý gây thương tích cho nạn nhân .

– Thứ ba, khi xem xét hành vi có đặc thù côn đồ, cần phải xem xét một cách tổng lực như sau :

Lý do xảy ra vấn đề xuất phát từ nguyên do nào : Đây là yếu tố cần xem xét thứ nhất trong mối tương quan với những diễn biến khác của vấn đề. Khi xem xét nguyên do cần xác lập có mối tương quan trực tiếp giữa nguyên do và người có hành vi cố ý gây thương tích hay không ? Nguyên nhân dẫn đến vấn đề có phải là do nguyên cớ li ti trong hoạt động và sinh hoạt hàng ngày, như : Ví dụ như đi xe đạp điện, xe máy va quyệt vào người khác, có khi chính mình có lỗi nhưng đã kiếm cớ để đánh người ; lời nói qua lại trong hoạt động và sinh hoạt hàng ngày nhưng đã đánh người ; Tạo nguyên do để tiến công nạn nhân như cho rằng “ nhìn đểu ”, vay tiền không cho, tranh chỗ đứng đón khách … Nhiều trường hợp triển khai hành vi cố ý gây thương tích không phải xuất phát từ nguyên do tương quan đến chính mình …

Diễn biến vấn đề, đối sánh tương quan lực lượng : Diễn biến vấn đề biểu lộ “ có đặc thù côn đồ ” thường diễn ra nhanh và gần như ngay lập tức, biểu lộ tiến công liên tục nạn nhân, có người khuyên can nhưng vẫn tiến công nạn nhân ; nạn nhân đã xin nhưng vẫn tiến công tiếp, những yếu tố khác biểu lộ đối tượng người dùng sẽ tiến công liên tục nạn nhân, những yếu tố khác biểu lộ sẽ tiến công nạn nhân đến cùng, hành vi diễn ra không tương ứng, tương thích với nguyên do của vấn đề. Tương quan lực lượng trong trường hợp “ có đặc thù côn đồ ” thường biểu lộ ở số lượng người của hai phía, công cụ hiện có, năng lực chống trả của bị hại … mà ngay từ đầu ai cũng hoàn toàn có thể nhìn nhận được có sự chênh lệch đáng kể

Địa điểm, khoảng trống xảy ra vấn đề : Đây là một yếu tố quan trong để xem xét, nhìn nhận hành vi “ có đặc thù côn đồ ” hay không. Cụ thể như : Công khai đánh người tại nơi công cộng, có nhiều người qua lại ; tại trụ sở cơ quan, đơn vị chức năng ; khu vực đang có nhiều người, tại khu vực chính là nhà của bị hại, người bị hại không có lối thoát …

Lời nói, hành vi của bị hại trước khi xảy ra vấn đề : Hành động lời nói của bị hại là một trong những nguyên do dẫn đến đối tượng người dùng có hành vi tiến công nạn nhân, do đó phải xem xét đến những yếu tố như : Lời nói, hành vi của bị hại, những hành vi, lời nói của bị hại có đến mức bị tiến công hay không ? Lời nói, hành vi của bị hại có tương thích với điều kiện kèm theo, thực trạng lúc xảy ra vấn đề hay không ? Bị hại có lỗi hay không .

Nhân thân người phạm tội : Là một yếu tố để nhìn nhận đặc thù hành vi, đó là : Tiền án, tiền sự ; có ý thức thử thách pháp lý không và ở mức độ như thế nào ? mối quan hệ giữa người phạm tội với nạn nhân, thái độ của người có hành vi cố ý gây thương tích, ý thức chấp hành pháp lý tại địa phương trước khi vấn đề xảy ra ; sau khi vấn đề xảy ra thái độ chấp hành triệu tập của cơ quan triển khai tố tụng ; thái độ so với thương tích của bị hại .

Trong đó những yếu tố quan trong để xác lập hành vi có đặc thù côn đồ là Nguyên nhân dẫn đến vấn đề và diễn biến hành vi đã xảy ra, những yếu tố khác như khu vực, nhân thân, thái độ … là yếu tố để tương hỗ cho việc nhìn nhận, xem xét so với hành vi đã xảy ra .

Thực tiễn cho thấy, hầu hết những vụ án hình sự về tội ” Cố ý gây thương tích “, những cơ quan triển khai tố tụng rất hay phải xem xét xem xét có vận dụng diễn biến ” có đặc thù côn đồ ” hay không. Tuy nhiên, Công văn số 38 / NCPL ngày 06/01/1976 đã có cách đây quá lâu ( 44 năm ), kể từ khi Bộ luật hình sự chưa được phát hành ; Án lệ số 17/2018 / AL hướng dẫn diễn biến chưa nổi bật, không chỉ có vậy lại là về diễn biến ” có đặc thù côn đồ ” trong tội ” Giết người ” có đồng phạm nên chưa có tính phổ quát .

* Ngoài ra trong thực tế có một số vụ án Cố ý gây thương tích  đã lấy tình tiết “Có tính chất côn đồ” làm tình tiết định tội (ví dụ: đối tượng gây thương tích cho người khác tổn hại dưới 11% sức khỏe, nhưng đối tượng thực hiện có hành vi côn đồ), người thực hiện hành vi có nhiều tình tiết giảm nhẹ đủ điều kiện để cho hưởng án treo (các bị can đều có nhân thân tốt, lần đầu phạm tội), hoặc đang là học sinh từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội, nếu sử dụng hình phạt tù là quá nghiêm khắc, đối với các trường hợp này chỉ nên sử dụng hình phạt tù cho hưởng án treo. Tuy nhiên theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị Quyết số 02/2018/NQ-HĐTP ngày 15/5/2018 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao:

“ Điều 3. Những trường hợp không cho hưởng án treo

1. Người phạm tội là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố chống đối, côn đồ, dùng thủ đoạn xảo quyệt, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi, cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
…”
Như vậy người thực hiện hành vi nêu trên sẽ không được hưởng án treo, làm bất lợi cho ngưòi phạm tội (nhất là đối với những ngưòi phạm tội lần đầu, là ngưòi chưa thành niên, học sinh, sinh viên) và không phù hợp với những qui định của BLHS hiện hành, đó là: Những tình tiết đã sử dụng là tình tiết định tội thì không sử dụng làm tình tiết tăng nặng hoặc định khung hình phạt.

Theo quan điểm của cá nhân tác giả: Tình tiết “Côn đồ” theo quy định khoản 1 Điều 3 Nghị Quyết số 02/2018/NQ-HĐTP là thể hiện việc không cho hưởng án treo đối với những người chuyên gây sự, hành hung… chứ không phải hành vi có tính chất côn đồ.

3. Kiến nghị, đề xuất

Liên ngành Trung ương cần có hướng dẫn đơn cử hoặc Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cần phát hành hướng dẫn, án lệ về tội cố ý gây thương tích với diễn biến có đặc thù côn đồ theo pháp luật tại điểm i, khoản 1, Điều 134, BLHS năm năm ngoái để vận dụng thống nhất .

 

Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao nên có hướng dẫn đơn cử diễn biến “ Côn đồ ” trong khoản 1 Điều 3 Nghị Quyết số 02/2018 / NQ-HĐTP có phải là “ Có đặc thù côn đồ ” theo lao lý những tội trong BLHS không ? Nếu có theo quan điểm cá thể nên bỏ diễn biến này. / .

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.